'De grote jongens moorden ons uit'

Zuid-Koreaanse middenstanders boos om concurrentie van megaconcerns als Samsung, LG en Hyundai

Een kopje koffie, gezichtscrème, een spijkerbroek, pen en papier, een halfje wit. Het wordt in Zuid-Korea steeds ingewikkelder te winkelen zonder de kas van de gigantische familieconglomeraten, bekend als chaebols, te spekken. Nu allerlei nieuwe dochterondernemingen van giganten als Samsung, LG en Hyundai zelfs de kleinste middenstanders agressief verdrijven, is voor veel Koreanen de maat vol.

Tien jaar terug telden 's lands tien grootste chaebols samen nog 318 dochterondernemingen, vorig jaar stond de teller op 592. Die waren goed voor een omzet van 660 miljard euro, ten opzichte van 255 miljard euro in 2002.

Als paddestoelen groeiden dochterondernemingen uit dochterondernemingen, tot op het punt waarbij zelfs Koreaanse traditionele snacks geproduceerd werden door de giganten. Die snacks zijn een inkomstenbron voor de allerarmsten, die ze traditioneel in stalletjes op straat klaarmaken.

In een enkel geval keren de conglomeraten terug op hun schreden. Na veel ophef verkocht Samsung eerder dit jaar een bakkersketen en een kantoorgroothandel. LG, bekend van onder meer elektronica en chemie, staakte de productie van de traditionele etenswaren.

"We zijn een uitstervend ras, de grote jongens moorden ons uit", zegt een bejaarde straatverkoopster van snacks in Hongdae, een druk universiteitsgebied in Seoul. Hoewel LG stopte met de productie van straatsnacks, zijn de hyper- en megasupermarkten in de stad bezig aan een opmars. In deze ketens die eveneens onder de paraplu van grote chaebols opereren is de nieuwe trend: traditionele eetstalletjes midden in de supermarkt.

"Conglomeraten moeten wegblijven uit de detailhandel en bij hun leest blijven", zegt marktkoopman Tae-gyu Choi, die ambachtelijke rijstproducten maakt. Namens de versmarkt in zijn buurt leidt hij het protest tegen de bouw van de betreffende gigamarkt, waarvan er al twee zijn in een straal van vier kilometer.

"In andere landen zie je dit soort winkelcentra aan de stadsranden, hier slokken ze de middenstand in dichtbevolkte gebieden op. We kunnen met kwaliteit wel concurreren, maar de drukke stadsmens van nu kiest eerder voor gemak. Als die megamarkt er komt, overleven wij dat niet."

Jeong-soo Kwak, schrijver van het boek 'Chaebols boterham' dat eerder dit jaar verscheen, onderstreept de ernst van de opmars van conglomeraten. "Als er niet snel wordt ingegrepen, sterft de middenstand uit en neemt de polarisatie in de samenleving toe."

Volgens Kwak zijn de chaebols onvoldoende in het gareel gehouden door een gebrek aan regelgeving. "De bedrijven zoeken altijd naar nieuwe inkomstenbronnen. Niks wordt daarbij geschuwd, en door de warme banden met politici hebben ze vrij spel."

In de aanloop naar de presidentsverkiezingen in december is 'economische democratie' één van de toverformules. Alle kandidaten hebben het over een 'eerlijkere economie' waarin vooral de ingewikkelde octopusstructuur van de chaebols aan de kaak wordt gesteld.

De top van de chaebol's is vaak formeel niet de leiding van de dochterondernemingen en zo kunnen ze mededingingsautoriteiten makkelijk omzeilen. Van de dominantie wordt vaak misbruik gemaakt bijvoorbeeld door wurgcontracten voor franchisenemers. Chaebolfamilies maken zich ook al niet populair door regelmatig gevangenisstraffen te ontlopen als ze tegen de lamp lopen met allerlei witteboordencriminaliteit.

Bekendste zaak is die tegen Samsung-opperhoofd Kun-hee Lee, die een presidentieel pardon kreeg na veroordeeld te zijn voor fraude en belastingontduiking.

Sinds 1990 zijn zeven topmannen van de tien grootste conglomeraten veroordeeld tot gevangenisstraffen, maar meestal kregen ze een pardon vanuit de politiek.

De opmars van de invloedrijke families in de straatjes van Seoul gaat intussen onverminderd door. In Hongdae worden oude panden verbouwd of maken ze plaats voor nieuwbouw.

"De onafhankelijke ondernemers kunnen die huurverhoging niet ophoesten", zegt een restauranthouder. Drogisterijen, kantoorboekhandels, koffieshops - veel van de nieuwe namen op de gevels leiden naar de conglomeraten. "Ik vrees dat het gebied over tien jaar zijn charme heeft verloren aan de grote corporaties."

Weinig rechtszaken
Een gedurfde stap: halfgeleider- procudent Hanmi stapte onlangs naar de rechter omdat Samsung hun patenten had geschonden. De middelgrote producent leverde gespecialiseerde machines voor chipproductie aan Samsung, maar de orders namen gestaag af nadat een dochteronderneming van Samsung zelf de machines ging ontwikkelen én verkopen. De rechter gaf Hanmi gelijk: Samsung moest 15 miljoen euro schadevergoeding betalen. De Zuid-Koreaanse federatie voor het midden- en kleinbedrijf vermoedt dat grote familiebedrijven vaak innovaties van gespecialiseerde leveranciers kopiëren, maar rechtszaken blijven uit. "Als een klein bedrijf een klacht indient tegen de grote ondernemers, is het niet ongebruikelijk dat zij er alles aan doen om de klokkenluider te achterhalen en te straffen", zegt een woordvoerder van de federatie in de Koreaanse media.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden