De grote evangelische samenbinder

De kerken lopen leeg, maar tegelijk gaan er tienduizenden de straat op om te demonstreren voor Jezus. Jongeren swingen urenlang op praise-avonden, terwijl de rapporten over het probleem van de kerk en de jeugd zich opstapelen. Het CDA in de oppositie lijdt een zieltogend bestaan, terwijl de drie RPF'ers in de Kamer furore maken. De Evangelische omroep straalt een elan uit als nooit tevoren, waar KRO en NCRV krampachtig strijden tegen de vergrijzing van hun achterbannen. De evangelische beweging leeft. Eerste aflevering van een portret in vijf delen.

Bijna voordat hij zichzelf heeft laten uitspreken, slikt EO-programmadirecteur Ad de Boer zijn visioentje al weer half in. Want je moet ook nuchter zijn. Dat de Evangelische omroep in de 27 jaar van zijn bestaan steeds meer is gaan functioneren als de grote samenbinder van zijn veelkleurige achterban wil niet zeggen dat je alle kerkelijke verschillen “even snel onder de tafel kunt fietsen”.

Maar toch. Wonderen bestaan, weten ze bij de EO. Van een jarenlang meewarig bekeken minkukeltje groeide de omroep naar de A-status met ruim 500 000 leden. Wat meer is: de organisatie weet al die leden, van degelijk reformatorisch tot uitbundig evangelisch, aan zich te binden. Wat nooit een doelstelling is geweest, blijkt nu als bij-effect bereikt. Vrijgemaakten en pinkster-christenen, gereformeerde bonders en vrij-evangelischen, allemaal kunnen ze meezingen “Samen in de naam van Jezus”, want “De Geest doorbreekt de grenzen die door mensen zijn gemaakt”.

Die samenbindende invloed van de EO is dezer dagen onderstreept door het besluit van een flink aantal kerken uit de EO-achterban, inclusief de gereformeerde bond in de hervormde kerk, om voor het uitzenden van kerkdiensten geen gebruik meer te maken van de faciliteiten van de Ikon, de omroep van de hervormde en de (synodaal) gereformeerde kerken. De vrijgemaakten, de christelijke en Nederlands-gereformeerde kerken en de Unie van baptistengemeenten willen de zendtijd die hun op grond van de mediawet toekomt met hulp van de EO gaan benutten. Van deze vier zogeheten ZvK-kerken namen de vrijgemaakten het voortouw.

Ad de Boer: “Toen ze ons vroegen 'kunnen jullie hetzelfde leveren als de Ikon?' viel dat bij ons niet in slechte aarde, omdat wij er een mogelijkheid in zagen om iedere zondag een kerkdienst op de tv te brengen. Dat daaraan behoefte bestaat zie je aan de belangstelling voor Robert Schuller - overigens geestelijk ver van de EO verwijderd - die op Superchannel en RTL te zien geweest is.”

Dankzij de EO hebben verschillende evangelische verbonden en verbanden zich bij de aanvragers gevoegd, waarna de ZvK-kerken er zelf de gereformeerde bond bij vroegen. Daarvan was immers bekend dat ze ook niet zo blij zijn met de weinig bijbelvaste Ikon. Weliswaar heeft de Ikon inhoudelijk geen bemoeienis met de kerkdiensten waarvoor hij de faciliteiten regelt, het feit dat deze omroep voor zijn andere programma's mogelijk profiteert van geld uit de kerkenzendtijd zat de kerken in de orthodoxe hoek niet lekker.

De EO is blij met de samenwerking, laat Ad de Boer duidelijk merken, al moeten gewone gereformeerden die de EO een warm hart toedragen nu niet denken dat de omroep zich met hen minder verbonden voelt. Het Commissariaat voor de media zal niet om de aanvraag heenkunnen. Zonder de gereformeerde bond vertegenwoordigen de ZvK-kerken en de evangelicale groepen samen al 450 000 gelovigen. “Het is toch dwaas dat er met zoveel christenen op zondagmorgen geen verkondiging is op de televisie. Zelfs Troskompas verbaasde zich daar onlangs over.”

Overigens, iemand die naar de kerk kàn, moet zich daarvan door de tv-kerkdiensten niet laten weerhouden, benadrukt De Boer. “Christen zijn is meer dan een preek consumeren. Als tv-kerkdiensten de individualisering van het geloofsleven verder in de hand werken is dat helemaal fout”, waarschuwt hij. Aan de andere kant: “Ik geloof niet dat radio-kerkdiensten ooit de oorzaak zijn geweest van afnemend kerkbezoek.”

Als de plannen doorgaan komt er op televisie wekelijks een uur zendtijd voor de kerken bij. Op zondagmorgen, wanneer tot nu toe alleen r.-k. vieringen te zien zijn. Op de radio gaat het om twee uur extra per week. Op z'n minst veertien verschillende kerken en groeperingen zullen elkaar afwisselen. Doet die verdeeldheid geen afbreuk aan het ene evangelie dat zij zeggen uit te dragen?

De Boer: “Je ziet wat zich in de achterban en bij de medewerkers van de EO heeft voorgedaan, namelijk dat christenen uit heel verschillende kerken elkaar vinden. Bij een volle-evangeliegemeente gaat het heel anders toe dan in een doorsnee vrijgemaakte dienst, maar toch zijn er gemeenschappelijke kenmerken. Trouwens, het gaat om de verkondigende taak van de kèrken; de EO zendt zelf geen diensten uit. Wij profileren ons nooit als één bepaald kerkgenootschap. In de ZvK-zendtijd kan iedere kerk zichzelf zijn. Het is de realiteit van het kerkelijk leven in Nederland.”

Allemaal thuis

Des te opvallender is het, dat zoveel christenen die zondags ieder hun weg gaan, hun eigen krant lezen en politiek gescheiden optrekken, zich allemaal thuis voelen bij de EO. Op familie- en jongerendagen, vrouwen-ochtenden en praise-avonden herkennen refo's en eva's elkaar over en weer als belijders van één God. Dankzij de EO straalt de evangelische beweging veel meer uit dan je van zo'n lappendeken zou verwachten.

De Boer: “Het is waar, wij hebben die dwarslaag in de christenheid aan het licht gebracht, zonder dat ooit als doel voor ogen te hebben gehad. Het verschijnsel is hier in huis nog niet geanalyseerd, maar bijvoorbeeld bij onze actie om de A-status te krijgen twee jaar geleden, is het wel manifest geworden. Kijk je nu naar Amerika of Engeland, daar heten ze allemaal 'evangelicals'. Dat onderscheid tussen reformatorisch en evangelisch is typisch Nederlands.”

Die eensgezindheid van zijn achterban heeft de EO geleidelijk bereikt. De Boer: “Een vrijgemaakte dominee had het aanvankelijk knap moeilijk met zijn eigen mensen als hij geregeld voor de EO sprak, inmiddels is tweederde van de vrijgemaakten lid. En pinksterchristenen die ons jarenlang verketterden omdat wij niet in tongen spraken, zingen nu op EO-dagen samen met mensen van de gereformeerde gemeente broederlijk tot Gods lof. Dat is fantastisch.”

Is dat niet op eieren lopen, zoveel verschillende stijlen?

De Boer: “In de jaren zeventig waren er veel meer stiltezones, dingen waar niet over gepraat kon worden, dan nu. Over gaven van de Geest, de doop, de positie van Israël, nu stellen we die onderwerpen rustig aan de orde. Niet zo van 'dit is de lijn van de Bijbel', maar in een sfeer van naar elkaars argumenten luisteren. En je ziet dingen veranderen. Ik heb nu vijftien jaar lang een discussieprogramma op zaterdagavond. Daar zie je dat Willem Ouweneel van de Vergadering van gelovigen die niets van de politiek moest hebben nu zelf daarin actief is geworden. En neem het GPV-Kamerlid Van Middelkoop. Tegenover gereformeerde-bondssecretaris Jan van der Graaf had hij altijd iets van 'wat doe jij nog in die verdeelde hervormde kerk?' en nu zie je het besef: we staan aan hetzelfde front.”

Dat in de politiek, om van de kerken maar te zwijgen, niet lukt wat in de ether wel kan, wijt De Boer aan de stroperigheid van gevestigde organisaties en structuren: “Wij maken het de Heilige Geest met onze taaiheid wel lastiger om de grenzen te doorbreken.”

Loopt de EO, nu het in eigen huis zo fijn gaat, niet het risico dat hij vooral de achterban bedient en buitenstaanders niet aanspreekt?

De Boer: “Ik kan geen aantallen mensen noemen die dankzij de EO de Here Jezus hebben gevonden. Ik denk wel dat wij in het proces van bekering en wedergeboorte soms een beslissende schakel zijn. Onze afdeling nazorg heeft 20 000 contacten per jaar, tien procent daarvan gaat dieper dan één telefoontje. Natuurlijk hebben wij nog steeds een Woord voor de wereld. Maar die kan uit meer netten kiezen dan de twee die er bij onze oprichting waren. En van al onze kijkers duidt vaak meer dan 50 procent zichzelf als buitenkerkelijk aan. Bij tv-kerkdiensten op zondag is het altijd nog 20 procent van de 80 000 kijkers. Dat zijn er meer dan er op zondag een willekeurige kerk binnenlopen.”

“Dat ons massale bekeringen zijn beloofd, lees ik nergens in de Bijbel. Maar wij hebben de roeping de boodschap van de Here Jezus uit te dragen. De Heilige Geest zal ons op ons zielement geven als we daarvoor niet alles uit de kast halen, maar Híj moet het uiteindelijk doen. Ik kan mijn kinderen het geloof niet geven en de EO kan dat tv-kijkers niet.”

Er is grote zelfbewustheid bij de EO, Ad de Boer geeft het glunderend toe. Maar dat is niet zonder gevaar. Het mag geen zelfgenoegzaamheid worden. Als de levende band met God verdwijnt, dan zijn de EO en de evangelische beweging ten dode opgeschreven. “Hoeveel zendtijd we er ook bij krijgen, zonder God kan het niet. Wij zijn ook niet immuun voor wat de duivel doet; er zal hem alles aan gelegen zijn om alles kapot te maken. Er is genoeg om ons klein te houden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden