De grote en de kleine dood

Jacob Groot sluit trilogie van bijbelse parabels af met 'Geloof in mij'

Wie zijn roman 'Geloof in mij' aankondigt als 'een gelijkenis', loopt daarmee willens en wetens predikanten en godgeleerden voor de voeten. Het is immers hun Jezus die zijn boodschap verpakte in zinnebeeldige verhalen die de christelijke moraal behelzen waarvan zij zich de hoeders achten.


Het is onmiskenbaar dat Jacob Groot met de keuze voor de genreaanduiding 'gelijkenis' de confrontatie aangaat met de christelijke leer en haar vertegenwoordigers. Net als de bijbelse parabels bevat 'Geloof in mij' een verhaal dat vraagt om duiding in het licht van leven, dood en eeuwigheid, zij het dat dit verhaal er een is van zeer alternatieve snit.


Natuurlijk kun je Groots roman ook lezen en waarderen als een huiselijke geschiedenis over vader Freddie, moeder Teddie en zoon Eddie. Je merkt dan al snel dat dit gezin een flinke tik van de religieuze molen heeft gekregen: gezien Freddie's voorgangerschap bij een geloofsgemeenschap, Teddie's volgzame vroomheid en Eddie's zoektocht naar een zich schuil houdende god. Maar om te zien dat hun wederwaardigheden zich omgekeerd evenredig verhouden tot wat bekend is over Jozef, Maria en Jezus moet je goed thuis zijn in de Bijbel.


Eenmaal doorgedrongen tot die tweede, veel wezenlijker laag van deze merkwaardige en fascinerende roman, zien we hoe Eddie zich al op jonge leeftijd manifesteert als tegenhanger van de Heiland. Allerlei details uit zijn biografie spiegelen zich aan het levensverhaal van Jezus. Karakteristiek voor Groots tegendraadse herschrijving is dat die op tal van onderdelen aandoet als een parodie. Zo daagt Eddie, anders dan zijn voorbeeld, geen schriftgeleerden uit met zijn kennis van de Wet en de Profeten, maar houdt hij op school een zeer pedante spreekbeurt over Mattheus 7: 12 ('Alles nu wat gij wilt, dat u de mensen doen, doet gij hun ook aldus').


En op zijn drieëndertigste ondergaat hij het ultieme lijden niet aan het kruis maar in een tandartsstoel.


Groot laat het lachspiegeleffect gelijk opgaan met academisch aandoende verhandelingen over theologische en wijsgerige kwesties, op hun beurt weer afgewisseld met lyrische en bij vlagen zelfs geëxalteerde prachtpassages die getuigen van Eddie's godsverlangen. De twijfel aan Gods ware bestaan wordt zo heftig beleefd dat de ermee gepaard gaande emotie van de weeromstuit als een teken van Zijn bestaan geldt. Overigens is dat zowel onder christelijke mystici als onder eigentijdse schrijvers gemeengoed. Weliswaar moesten Gerard Reve en Willem Jan Otten erkennen dat God zich ondanks hun roepen en schreeuwen stil hield, maar dat deed aan de intensiteit van hun geloof niets af.


'Wacht niet op God', laat Groot zijn hoofdpersoon zeggen. "Hij ontbreekt op ons partijtje. Dat komt omdat hij zich niet met ons bemoeit. Nee, hij staat ook niet in het verblindende zonlicht achter een boom te kijken hoe we de cadeautjes uitpakken. Hij geeft ons alle ruimte. De religieuze ruimte." Ter vermijding van misverstanden voegt Eddie daar aan toe dat die ruimte ten onrechte wordt geclaimd door de geïnstitutionaliseerde religies en hun gebruikelijke 'sentiment, regressie, hoop, ijver, geweld, meditatie, contemplatie of het naleven van diepzinnige regels'. De ware religieuze ruimte is de dood. "Het is de enige God die we niet kennen en voor wie het leven van wie dan ook een dienst is."


Naast de existentiële twijfel en de zekerheid van de dood deelt Groot nog iets met de mystici en met Reve. Het gaat om 'de kleine dood', zoals de door mystiek geobsedeerde filosoof Bataille dat noemde, de seksuele extase die ons bevrijdt uit de kooi van onze individualiteit en ons tijdelijk over de grens tussen het menselijke en het goddelijke helpt. De symbiose van seks en religie kwam al uitgebreid aan de orde in Groots vorige, quasi-pornografische roman 'Adam Seconde', die samen met 'Billy Doper' en 'Geloof in mij' een drieluik vormt. Eddie wordt de grensoverschrijdende ervaring deelachtig wanneer hij aan het slot in retraite gaat bij een alternatief nonnenklooster en zich in liefde verenigt met zuster Sterre. In elkaar verstrengeld laten ze zich wegdrijven in zee en belanden als herboren mensen aan de overzijde, voortlevend na de grote dan wel kleine dood.


Jacob Groot: Geloof in mij De Harmonie; 315 blz. euro 24,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden