De grote aanrommelende denker

SEBASTIEN VALKENBERG

Karien Schaubroeck en Thomas Nys (red.): Vrijheid, noodzaak en liefde. Een kritische inleiding tot de filosofie van Harry Frankfurt. Uitgeverij Pelckmans/Klement, Kapellen/Zoetermeer. ISBN 9789086870783; 279 blz EUR 23,50.

De schrijvers:
De beste Frankfurtkenners uit Nederland en België, aldus de achterflap. In de praktijk betekent dit: academici die zich al jaren bezig houden met het werk van de Amerikaanse filosoof Harry Frankfurt en zijn onderzoeksthema's. Samen hebben ze een essaybundel over hem gevuld. In hun optiek is Frankfurt namelijk 'één van de interessantste denkers van deze tijd'.

Overigens had de tekst op de achterflap een tikkeltje preciezer gekund. De allergrootste Frankfurtkenner in de bundel komt namelijk niet uit de Lage Landen. Die woont in Amerika en heet... Harry Frankfurt. Het onderwerp van de bundel heeft zelf ook meegeschreven. Geen technisch betoog, maar een intellectueel zelfportret, dat begint met zijn kennismaking met Bertrand Russell (op de middelbare school) en eindigt met een bespiegeling over de toekomst van de filosofie. Een mooi portret van iemand die filosofie ging doen 'wegens een onvermogen van mijn kant om te beslissen wat ik echt het liefst wilde doen'.

Hun ambitie:
Daar laat de ondertitel weinig misverstand over bestaan: een kritische inleiding bieden tot de filosofie van Harry Frankfurt. Zo'n introductie is meer dan welkom. Want hoeveel mensen zijn vertrouwd met zijn werk? Hij kan niet rekenen op een grote schare volgelingen als Peter Sloterdijk of Slavoj Žižek. 'Toch is hij geen "philosophers' philosopher"'. Dat zéggen de samenstellers van de bundel niet alleen, maar grosso modo blijkt dit ook uit de bijdragen. Zowel de onderwerpen van Frankfurt - waaronder de hyperactuele vrije wil - als de manier waarop hij ze presenteert verdienen een breed publiek.

Opvallendste stelling:
'Ondertussen zal ik blijven aanrommelen in de marges van het domein en proberen mijn eigen zaken te behartigen.' Met deze uitspraak sluit Frankfurt zijn intellectuele portret af. Het is een opmerkelijke uitspraak van iemand die wordt aangemerkt als één van de groten in de hedendaagse filosofie. Van oudsher heeft deze discipline altijd hoog ingezet. Het Ware, het Schone en het Goede: voor minder doet de filosofie het niet. En dan zou Frankfurt volgens eigen zeggen maar wat aanrommelen? Toch lijkt hier geen sprake van valse, maar van echte bescheidenheid.

Mooiste zin:
"Ik weet niet goed hoe nauw verwant de woorden 'lariekoek' en 'gelul' zijn." Deze zin is afkomstig van Harry Frankfurt en wellicht maakt hij enigszins duidelijk wat Frankfurt bedoelt met 'aanrommelen'. Mensen praten ontzettend veel, maar bekommeren zich lang niet altijd over de waarheid van hun uitspraken, dus schreef hij 'On Bullshit'. Deze titel illustreert voortreffelijk de eigenzinnigheid van Frankfurt. Al vroeg in zijn carrière nam hij zich voor om 'een analyse te ondernemen van concepten, die een essentiële rol spelen in de loop van een mensenleven, maar die door professionele filosofen gewoonlijk wordt veronachtzaamd.'

Reden om dit boek niet te lezen:
Het jargon in de essaytitels kan afschrikken. Wie loopt er warm voor een essay dat gaat over 'Falende volitionele controle en irrationaliteit'? De samenstellers van de bundel rollen de rode loper niet bepaald uit. Dat is extra jammer, omdat de essays over het algemeen best goed leesbaar zijn. Voor sommige essays is een stevige filosofische scholing welkom, maar met een flinke dosis doorzettingsvermogen komt de lezer een heel eind. Ander minpuntje: de afwezigheid van een register.

Reden om dit boek te lezen:
De gedachte-experimenten die aan bod komen. Frankfurt bedient zich opvallend vaak van dit instrument. Beroemd is zijn 'Black-Jones'-voorbeeld, dat gaat over de vraag of verantwoordelijkheid afhankelijk is van de mogelijkheid om te kiezen. Black is een fictieve neuropsycholoog die de hersenprocessen van Jones kan beïnvloeden zónder dat deze daar erg in heeft. Elke keer dat Jones de waarheid spreekt, grijpt Black in. Hij wil namelijk dat er wordt gelogen. Maar wat als Jones uit zichzelf een leugentje om eigen bestwil vertelt? Een keuze heeft hij niet (de route naar de waarheid heeft Black afgesloten), maar toch is hij volgens Frankfurt verantwoordelijk voor zijn gedrag. Deze manier van redeneren nodigt de lezer uit om toch vooral mee te denken.

1. Herakleitos Alles stroomt Paul Claes (vert.)

2. Niet voor de winst Martha Nussbaum

3. Over de democratie in Amerika Alexis de Tocqueville

4. Vrijheid, noodzaak en liefde Karien Schaubroeck en Thomas Nys (red.)

5. Het groteske Jacques De Visscher

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden