De grootste verzameling medische boeken zit tussen de visloodsen op Urk

Mart van Lieburg in zijn Trefpunt, op een industrieterrein op Urk. Beeld Herman Engbers

Tussen de visloodsen op Urk bevindt zich de grootste verzameling medische boeken van Nederland. Medisch historicus Mart van Lieburg redde vele exemplaren eigenhandig van de papierversnipperaar.

Fish Partners en Visco Visgroothandel: op het industrieterrein aan de rand van Urk hangt de zilte geur van zeedieren. De loods aan het Foksdiep lijkt er aan de buitenkant eentje als alle anderen. Maar binnen is alles anders. Geen kratten vol glimmende kabeljauw maar pallets en rekken met boeken en oude medische apparatuur. 

Imposante collectie

Emeritus hoogleraar medische geschiedenis Mart van Lieburg bouwt hier aan een imposante collectie. Alle medische boeken, tijdschriften en proefschriften die sinds 1875 in Nederland zijn verschenen, wil hij een plek geven. En dat ruik je aan de stoffige geur van oud drukwerk. De stellingen met boeken reiken tot aan het plafond. Onder elk trapje, op elke tafel, liggen stapels tijdschriften en boeken. Zoals een in leer gebonden exemplaar van posterformaat. “Kijk eens wat een prachtige gedetailleerde tekeningen van skeletten en bloedvaten. Gered van de ondergang: ze deden dienst als onderzetter van een grote plant.”

Van Lieburg werkte ruim 45 jaar bij vier Nederlandse universiteiten. Op zijn 26ste werd hij hoogleraar aan de VU. Hij werkte ook in Rotterdam, Groningen en Leiden. Twee jaar geleden ging hij met emeritaat. 

De eerste kilometer aan boeken sleepte Van Lieburg al in 2003 naar het Foksdiep. Het was het begin van het ‘Trefpunt medische geschiedenis Nederland’. “De medische bibliotheek van de Erasmus Universiteit werd opgedoekt en dat vond ik vreselijk”, vertelt hij. “Ik had zelf al een behoorlijke verzameling medische boeken en besloot in samenspraak met de universiteit een plek te zoeken waar de boeken bewaard konden blijven.” 

De verzameling omvat ook veel oude apparatuur en oefenmateriaal. Beeld Herman Engbers

Vrijwilligers

Het werd een industrieterrein op Urk. “Hier was de prijs-kwaliteitsverhouding het beste”, verklaart hij de keuze voor deze plek. Inmiddels omvat het Trefpunt vijf loodsen en helpen zo’n twintig, met name gepensioneerde artsen als vrijwilliger mee om de collectie te ordenen en te perfectioneren. Hoewel verschillende medische organisaties en specialistenverenigingen het Trefpunt financieel ondersteunen, is alles low budget en tweede- of derdehands. De vloeren, de stellingkasten en trappen werden door Van Lieburg en zijn team zelf in elkaar getimmerd.

Het initiatief werd bekender en inmiddels is een onwaarschijnlijke hoeveelheid medische boeken hier terechtgekomen, soms unieke exemplaren. Van Lieburg: “Het is gruwelijk wat er aan medische bibliotheken is opgeheven. Een deel konden we redden, bijvoorbeeld de medische collecties van het Instituut voor de Tropen, het Trimbos Instituut en universitaire instituten.”

Behalve boeken is er ook ander medisch erfgoed, zoals houten rolstoelen of stethoscopen, ziekenhuisbedden en honderden medicijnflesjes en couveuses uit de 19e eeuw. Een klein houten kastje met daaronder een ruimte voor kruiken en een spons? Zie hier het principe van een negentiende-eeuwse couveuse, die er nu compleet anders uitziet maar in de basis nog steeds hetzelfde doet. 

Stomverbaasde studenten

Als studenten met de bus vanuit hun universiteitsstad aankomen, reageren ze vaak stomverbaasd. Wat moeten we op dit industrieterrein? Ze mogen er zonder belemmeringen op ontdekkingsreis. Waar bijzondere boeken in een bibliotheek alleen op speciaal verzoek met handschoentjes en onder toezicht ingekeken mogen worden, kun je hier zomaar door een uitgave van Hippocrates uit 1657 bladeren. Van Lieburg: “Je mag overal aankomen. Zo stuit je op de mooiste illustraties en drukwerken, waar je digitaal niets van terug kunt vinden. Mede daarom vind ik het belangrijk dat de boeken bewaard blijven.” 

De geschiedenis lééft hier. Studenten of wetenschappers kunnen niet alleen boeken raadplegen en oude instrumenten bekijken, ze doen hier onderzoek of ontmoeten gepensioneerde specialisten die over de ontwikkeling van hun vak vertellen.

Naast de beste viszaak

Een paar keer per week zit de colloquiumruimte vol. “Bijkomend voordeel van deze plek is dat vlakbij de beste viszaak van Nederland zit: de Jongens van de Fant. Als er gasten zijn, bestel ik een speciekuip vol kibbeling.”

In het Trefpunt bracht Van Lieburg nachten tussen de boeken door. Tegenwoordig probeert hij wat te minderen. “Officieel ben ik hier één dag in de week, maar meestal is het drie of vier dagen. Tegelijkertijd wil ik nog graag schrijven en daar vind ik hier de rust niet voor.”

Want er blijft werk te doen, wekelijks komen er boeken bij. Stapels dozen, tassen en pallets moeten nog worden doorzocht en gesorteerd. Alles wordt bekeken, want in elk tasje kan net die ene parel zitten. Mooie bijvangst, om in Urker terminologie te blijven.

Lees ook:

Boerhaave schiep orde in de medische chaos

Het genie Herman Boerhaave (1668-1738) gaf de geneeskunde haar huidige, natuurwetenschappelijke vorm. Het naar hem vernoemde wetenschapsmuseum in Leiden eert hem met een expositie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden