De grootste bedreiging voor de begroting blijft onbesproken

De Nederlandse overheids- financiën kunnen een nieuwe schok in de economie, vergelijkbaar met de kredietcrisis in 2008, niet meer aan. Dat meldt Jan Kees de Jager in zijn gisteren aan de Kamer aangeboden Miljoenennota. De Jager somt daarvoor meerdere redenen op. De wellicht belangrijkste reden krijgt echter verhoudingsgewijs niet of nauwelijks aandacht.

De overheidsschuld, zo staat in de Macro Economische Verkenningen van het Centraal Planbureau, loopt in 2012 op tot 65,6 procent, rond 400 miljard euro. In 2007 was dat nog 45 procent, 130 miljard euro minder.

In 2020 zal de schuld weer de omvang van 2007 kunnen hebben als er een overschot ontstaat op de begroting van 1 procent. Blijft de begroting in evenwicht, dan zal het tot ver na 2020 duren. En blijft er een tekort, dan duurt het nog vele malen langer.

Hierbij is steeds de veronderstelling dat er de komende jaren een gemiddelde economische groei is van 1,5 procent. Op zich een bescheiden , maar in de huidige omstandigheden toch een behoorlijk gewaagde veronderstelling.

Daar komt nog eens bij dat de overheidsfinanciën inmiddels behoorlijk achterlopen op het zogenoemde houdbaarheidstekort. Om de oplopende rekeningen in verband met de vergrijzing te kunnen betalen, dienden de overheidsfinanciën volgens het Centraal Planbureau snel met 29 miljard te verbeteren. De begroting moest daarvoor zo snel mogelijk een blijvend overschot vertonen van 1 procent.

De kredietcrisis stak daar een stokje voor. Begrijpelijk, maar het maakt het probleem geen euro minder urgent.

De opsomming doet je duizelen. en dan is er voor de komende jaren geen enkele tegenslag in de economie meegenomen in de berekeningen.

De grootste bedreiging zit echter in garanties en steunoperaties die buiten het officiële schuldcijfer zijn gehouden. Garanties aan landen (zoals maximaal rond 12 miljard euro voor Griekenland, als alle beloofde steun ook daadwerkelijk die kant op gaat), bedrijven en burgers (de nationale hypotheekgarantie). Maar ook de van ING overgenomen risico's op de Amerikaanse hypotheekportefeuille van ING Direct.

De post is sinds 2008 meer dan verdubbeld van 70 naar 180 miljard euro. Geld dat de overheid niet onmiddellijk kwijt is, waar zelfs hier en daar ook wat op verdiend wordt, maar wat zegt dat op het moment van een grote economische schok? Ierland kan er over meepraten. Dat land had gezonde overheidsfinanciën tot de garanties aan de Ierse banken moesten worden waargemaakt. Het begrotingstekort liep in Ierland daardoor in 2010 op tot meer dan 30 procent. Daar zit het echte probleem, mocht zich een grote schok voordoen.

Het is op zich begrijpelijk dat afgesproken is dergelijke garantie- en steuntoezeggingen buiten de begroting te houden. Een overheid die de bedragen onmiddellijk in de boeken moet opnemen, kan niet meer reageren op een crisis.

Het wordt echter anders als garanties gemakkelijker worden afgegeven, omdat ze geen directe gevolgen hebben voor de overheidsfinanciën.

De begrotingsafspraken hebben sinds de jaren negentig het beleid aanzienlijk overzichtelijker gemaakt. Tegelijkertijd zorgen al die garanties en steuntoezeggingen voor minder transparantie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden