De Groningse SP-gedeputeerde Eikenaar ging vier jaar over het gas. Was dat een beloning of een straf?

Gedeputeerde Eelco Eikenaar (links), commissaris van de koning René Paas en minister Eric Wiebes in het provinciehuis in Groningen in juni 2018. Beeld ANP

De SP werd vier jaar geleden de grootste in de Provinciale Staten van Groningen, dus leverde de partij een gedeputeerde voor het zwaarste dossier: de gaswinning. De vraag is of Eelco Eikenaar met die portefeuille voor Groningers iets kon betekenen.

Eelco Eikenaar is nogal een dwarsligger. Waar de rest van het college van Gedeputeerde Staten voldoende vertrouwen lijkt te hebben in minister Wiebes (VVD, economische zaken), vertikt Eikenaar het om, in zijn eigen woorden, ‘netjes recht te zitten en pootjes te geven’.

SP’er Eikenaar (39), die gaswinning in zijn portefeuille heeft, baarde opzien toen hij vorig jaar oktober weigerde af te reizen naar Den Haag. Daar werd het Nationaal Programma Groningen ondertekend, waarvoor het kabinet 1,15 miljard euro beschikbaar stelt. Er viel niets te vieren, vond hij, vele duizenden Groningers zitten nog steeds in onveilige woningen. Hij wilde geen deel zijn van het systeem dat hij juist probeert te veranderen. Hij is er voor de Groningers. Welk signaal geef je naar hén af door gezellig proostend te poseren met minister Wiebes? 

In de krochten van het provinciehuis beantwoordden gedeputeerden Patrick Brouns (CDA, economische zaken) en Fleur Gräper (D66, ruimtelijke ordening) gaandeweg steeds meer vragen over gasgerelateerde zaken. Twee maanden na het ‘feestjesincident’ gooide Eikenaar weer olie op het vuur. Op RTV Noord zei hij zich wel eens eenzaam te voelen binnen het college, en dat zijn partij, achteraf, beter twéé gedeputeerden had kunnen eisen. 

Toen werd het december en naderden de verkiezingen. “Hoe erg is het dat de gedeputeerden onderling ruziemaken!’’, zei PvdA-lijsttrekker Tjeerd van Dekken tijdens een gewestelijke partijvergadering. “Ik noem dat politiek met een kleine p.”

Illusie

“Door je op grove wijze uit te laten in de pers schend je het vertrouwen dat nodig is om samen verder te gaan”, zegt VVD-fractievoorzitter Mirjam Wulfse. “Het is een illusie te denken dat je dan een positie hebt in onderhandelingen. Om te besturen moet je achter de schermen keihard kunnen zijn, maar je ook bestuurlijk kunnen gedragen voor de schermen.” Zo niet, zegt zij, dan ben je contraproductief bezig. 

Volgens Wulfse heeft Eikenaar de aardbevingsgemeenten laten zitten. Direct na het advies van de Mijnraad om huizen snel te repareren, hadden die samen moeten optrekken met de provincie. “Die regie ontbrak.”

Wat is er bereikt? Niet verschrikkelijk veel, zegt Susan Top van het Gasberaad. “Maar ik vind het niet eerlijk dat aan Eikenaars houding toe te schrijven. Je moet de rol van de provincie in de gasdiscussie ook niet overschatten.”

Volgens Top kreeg Eikenaar niet altijd een eerlijke kans. “Sommige burgemeesters vonden het ingewikkeld dat een SP’er namens hen de regio vertegenwoordigde. Toen heeft commissaris van de koning René Paas dat overgenomen. Het is niet helemaal eerlijk om Eelco daarvan de schuld te geven.”

Ook de strubbelingen in het college zijn de SP’er niet per se aan te rekenen, zegt Top. “Toen er een nieuw kabinet kwam, veranderden ook de verhoudingen binnen Gedeputeerde Staten. D66 en CDA waren toen ineens regeringspartijen. Vanaf dat moment werden zij veel gematigder over het Haagse beleid.”

Spiegeltjes en kraaltjes

Ook Sandra Beckerman, SP-woordvoerder gaszaken in de Tweede Kamer, neemt het op voor haar partijgenoot. Want, zegt zij, Eikenaar kreeg wel degelijk dingen voor elkaar, juist door bondgenootschappen te sluiten met bewonersorganisaties en belangenverenigingen. “Tot twee keer toe heeft de Raad van State het gasbesluit vernietigd. Dat krijg je niet gedaan door af en toe met een dienstauto naar Den Haag te rijden – wat hij overigens óók doet – maar door continu de druk erop te houden. Ik vraag me af of de beslissing om de gaskraan dicht te draaien ook genomen zou zijn zonder die uitspraken van de Raad.”

Annemarie Heite, aardbevingsboegbeeld én kandidaat-senator voor Code Oranje, staat er dubbel in. “Als mens vind ik Eikenaars houding herkenbaar. Het siert hem dat hij zich niet in een keurslijf laat duwen, zich niet laat afschepen met spiegeltjes en kraaltjes. Maar bestuurlijk gezien was niet naar Den Haag gaan wellicht het domste wat hij kon doen. Waarom er niet toch heen gaan en dan op het moment suprême weigeren te tekenen?”

Veel bestuurders staan ver van de mensen af, zegt Heite. “Hij niet, hij vertolkt het gevoel van de Groningers. Maar wat hebben die Groningers harder nodig, een mens of een bestuurder? Een duivels dilemma.”

Meer over de verkiezingen voor de Provinciale Staten op 20 maart leest u hier.

Lees ook:

Waarom Kamp niet en Wiebes wel kon stoppen met de gaswinning in Groningen

Het kabinetsbesluit om uiterlijk in 2030 de gaswinning geheel te hebben stopgezet, was van een onvermoede snelheid en daadkracht. Intussen rijst de vraag waarom het zo lang moest duren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden