De Griek versus de Duitser

De Noord-Europeanen willen ons straffen, zegt een Griekse econoom. Staak de hulp aan Zuid- Europa, zegt een Duitse econoom.

Twee botsende visies op de crisis.

De Verenigde Staten en Groot-Brittannië hebben hun eigen 'monetaire unie'. Daarin lijken ze op de eurozone. Toch heb ik zomaar het gevoel dat Europa fundamenteel van hen verschilt: de Europese elite zit helemaal niet te wachten op een snelle en pijnloze afloop van de crisis. Laat me een gedachtenexperiment met u doen.

Voor ik verderga, leg ik eerst mijn hypothese uit. Ik ga ervan uit dat er geen toverdoosje bestaat dat de crisis die sinds 2008 over ons heen golft, kan bezweren. Maar stel dat dat doosje de leiders van Europa op een presenteerblaadje werd aangereikt, hoe zouden Europeanen, Britten en Amerikanen daarop reageren?

Ik begin met de Amerikanen. Stel u voor dat minister van financiën Tim Geithner samen met de baas van de Amerikaanse centrale bank Ben Bernanke het Oval Office binnen zouden wandelen, het presidentiële kantoor. Ze hebben goed nieuws voor Obama.

"Meneer de president, we hebben het toverdoosje gevonden dat in een klap een einde maakt aan deze afschuwelijke crisis. We kunnen daarmee de werkloosheid in ons prachtige land onder de vier procent krijgen, de staatsschuld oplossen, duurzame groei garanderen en de inkomsten weer op normaal niveau krijgen. Hier hebt u het doosje, het is een klein apparaatje. U hoeft alleen maar op het rode knopje te drukken en klaar is kees."

"U kunt natuurlijk ook op het gele knopje drukken, dan gaat de Amerikaanse economie op de oude voet door, met de stagnatie die ons al twee jaar in de tang heeft. Met een werkloosheid die al tien jaar hoog is en een schuld die vrolijk doorgroeit. Het rendement op Amerikaanse waardepapieren blijft dan zo goed als nul, de druk op het vermogen houdt aan. Kies het gele knopje en uw economie ontwikkelt zich stabiel, dat wil zeggen: ze krijgt klap op klap, het blijft doffe ellende en een volgende crisis ligt op de loer."

Wat wordt het, president Obama, de rode of de gele knop? Ik ga er maar van uit dat hij gelooft dat Geithner de werking van de knoppen goed kan voorspellen. In dat geval hoeft de president natuurlijk niet lang te aarzelen. Sterker nog, hij weet niet hoe snel hij de rode knop in moet drukken - en het hele land, inclusief wat napruttelende Republikeinen, is hem dankbaar.

Nu verplaatst het toneel zich naar de overzijde van de Atlantische Oceaan. Het Britse tafereel zal niet veel afwijken van het Amerikaanse. Minister van financiën Osborne bezoekt de ambtswoning op Downing Street 10. Hij legt premier Cameron de werking van de knopjes uit, met hetzelfde effect: met een zucht van verlichting drukt de minister-president op het rode knopje en ziedaar, hij laat de Britten wonderbaarlijk ontsnappen aan de recessie die door zijn bezuinigingswoede juist zo was verergerd.

De slotscène voert ons naar Berlijn, waar de Duitse minister van financiën Wolfgang Schäuble de kanselierswoning binnengaat om Angela Merkel het nieuws te brengen.

"Mevrouw de kanselier, als u het rode knopje indrukt, is de eurocrisis als bij toverslag verdwenen. Dan gaat de economie in Europa van de weeromstuit groeien, overal schrompelen schulden ineen, en Griekse burgers (of Portugezen, of Italianen) hoeven geen pijn meer te lijden, Duitse en Nederlandse belastingbetalers hoeven niet meer garant te staan voor de schulden van het zuiden, en alle eurolanden kunnen voor minder dan drie procent lenen.

De grote balansverschillen tussen Noord- en Zuid-Europa verdwijnen en door investeringen groeit de onderlinge handel.

Maar, mevrouw de kanselier, als u het gele knopje indrukt, blijft in de eurozone alles zoals het is, en dat blijft dan nog zeker een decennium zo. De eurocrisis woekert, hooguit een beetje getemperd, voort. De mogelijkheid bestaat dat de eurozone uit elkaar valt, wat een ramp zou betekenen voor Duitsland, maar waarschijnlijker is dat, als u de gele knop indrukt, de eurozone intact blijft, een handje geholpen door de ECB, de rente voor Duitsland uitzonderlijk laag zal blijven, de euro prettig onder druk zal staan (prettig voor de Duitse export tenminste), de rentes van de zuidelijke landen torenhoog worden (maar net niet té erg), in Italië en Spanje schulden en deflatie elkaar aanjagen zodat het bruto binnenlands product de komende drie jaar met vijftien procent krimpt, Frankrijk afglijdt tot aan een bijna-faillissement, het gemiddelde inkomen in landen met een overschot traag maar gestaag stijgt, terwijl dat in de zuidelijke landen navenant afneemt."

De eerste landen die omvallen - Griekenland, Ierland en Portugal - worden allemaal Letlanden: geruïneerde landen met een bruto binnenlands product van zo'n vijftig, zestig procent van wat het was voor de crisis; geschoolde krachten emigreren massaal, de landen vallen ten prooi aan koopjesjagers op zoek naar spotgoedkope vakanties en onroerend goed.

Kortom, mevrouw de kanselier, als u de gele knop kiest, dan blijft de eurozone in recessie en blijft de werkloosheid hoger dan in de VS en Groot-Brittannië, de investeringen drogen op en u zult overal armoede tegenkomen."

Welke knop denkt u dat mevrouw Merkel kiest? En - maar dat is een andere kwestie - aan welke knop zou de Duitse kiezer eigenlijk de voorkeur geven?

Deze vragen zijn puur hypothetisch, dat weet ik. En niemand kan ze echt beantwoorden. Maar, waarde lezer, ik verzeker u dat de antwoorden voor Duitsland minder rechttoe rechtaan zijn dan in het Engelse taalgebied. Voor president Obama en premier Cameron gaat er van de gele knop weinig bekoorlijks uit. Voor kanselier Merkel heeft de gele knop meer aantrekkingskracht.

Ik wil graag denken dat ook zij het liefst op de rode knop zou drukken. Maar ik houd er ernstig rekening mee dat ze doodsbang zou zijn voor de reactie van de Duitse kiezers als ze, door die knop te kiezen, de Grieken en Italianen, de Spanjaarden en de Portugezen zo makkelijk weg zou laten komen.

Al twee jaar lang zijn de Duitsers er (ten onrechte) van overtuigd dat hun land de dans van de crisis is ontsprongen dankzij hun trouwhartige spaarzaamheid en hun arbeidsethos - heel anders dan die spilzieke zuiderlingen, die als lichtzinnige sprinkhanen verzuimden om te sparen voor mindere tijden.

Deze manier van denken gaat gepaard aan een besef van rechtvaardigheid - dat het goed is om die sprinkhanen streng te straffen, zelfs als die straf de Noord-Europeanen zelf ook wat kost.

Als ik gelijk heb, en ik vrees dat ik gelijk heb, werpt dit gedachtenexperiment licht op de spectaculaire onwil van Europa om wat te doen aan de eurocrisis. Want die rode knop mag dan niet bestaan, het aanpakken van de crisis is echt niet zo moeilijk als negentien mislukte eurotoppen ons willen doen geloven.

Yanis Varoufakis is hoogleraar economie aan de universiteit van Athene. Hij schreef 'The Global Minotaur. America, The True Origins of the Financial Crisis and the Future of the World Economy'.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden