De grens tussen didactisch en schools is vaak dun

SEBASTIEN VALKENBERG

Yves Bossart: Zonder vandaag morgen geen gisteren. Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 240 blz, euro 21,99.

***

undefined

Schrijver

Yves Bossart (1983) is een Zwitserse filosoof. Hij werkt als redacteur voor het Zwitserse televisieprogramma 'Sternstunde Philosophie' en doceert aan een middelbare school.

Dit cv verklaart de opzet van zijn nieuwste boek. 'Zonder vandaag morgen geen gisteren' is geen technisch betoog van een academicus voor vakgenoten; hier is iemand aan het woord die die filosofie wil koppelen aan de actualiteit en pakkende voorbeelden gebruikt om zijn publiek mee te krijgen.

undefined

Zijn ambitie

Een overzicht geven van de belangrijkste gedachtenexperimenten uit de filosofie. Waarom, is nog niet meteen evident. Ze stellen ons namelijk voor raadsels en kunnen irriteren, aldus aldus Bossart. Toch acht hij de experimenten om meerdere redenen bruikbaar. Om te beginnen zetten ze aan tot nadenken over lastige kwesties. Daarnaast maken ze filosofische theorieën inzichtelijk. Tot slot bieden ze een ingang tot complexe vraagstukken.

undefined

Het resultaat

Een onderhoudende inleiding in de filosofie via de belangrijkste gedachtenexperimenten. De grotallegorie van Plato, de eeuwige wederkeer van Friedrich Nietzsche, de ervaringsmachine van Robert Nozick. Ze komen allemaal aan bod, plus nog heel veel meer. Bossart heeft ze thematisch gerangschikt. Hij trapt af met een hoofdstuk over geluk en eindigt met 'Ik'. Alle grote thema's komen aan bod.

undefined

Prikkelendste gedachten-experiment

Zijn hoofdstuk over moraal opent Bossart met 'De tram en de dikke man', dat in zijn oervorm is bedacht door de Britse filosofe Philippa Foote. Stel je een tram voor die met hoge snelheid vijf mensen nadert. We kunnen het voertuig stoppen door iets zwaars op de trambaan te gooien. Toevallig staat daar net een dikke man. Als we die op de trambaan duwen, komt de tram vast tot stilstand. Doen of niet? Ja, zegt de utilist, die vindt dat één mens mag worden opgeofferd om vijf anderen te redden. Nee, zegt de aanhanger van een deontologische ethiek. Sommige handelingen zijn altijd onacceptabel. Wie de dikke man een douw geeft, behandelt hem als een stuk gereedschap en dat mag niet. Nooit.

Zo'n voorbeeld laat zien hoe urgent de keuze tussen twee theorieën in de ethiek kan zijn.

undefined

Reden om het boek niet te lezen

De didactische kracht is tegelijk de zwakte van het boek. Soms is de toon te schools. Vaak blijft het bij het aanstippen van een filosofisch probleem. Tot op zekere hoogte is dit bij een inleiding tot de filosofie onvermijdelijk. Maar het had het boek goed gedaan als de auteur meer stelling had durven nemen. Nu kan het gebeuren dat hij een hoofdstuk afsluit met een reeks vragen. 'Waarom is het zo erg om je over te geven aan illusies? Wat is er mooier dan dagdromen? We duiken toch ook graag in de fictieve wereld van film en literatuur? Wat is het verschil?' Dat zou ik ook graag willen weten, maar de antwoorden blijven uit. Snel weer door naar het volgende hoofdstuk.

undefined

Reden om het wel te lezen

Bossart schrijft - hoe kan het ook anders met zijn achtergrond - helder, prikkelend en toegankelijk. Wie een introductie in de filosofie wil, kan natuurlijk terecht bij één van de vele filosofiegeschiedenissen die beschikbaar zijn. Wil je weten waarop Aristoteles doelt met zijn gulden middenweg en wat de categorische imperatief van Immanuel Kant ook alweer inhoudt? Doorgaans leggen historische overzichtswerken dat keurig uit, maar komen de dilemma's en theorieën niet tot leven. Bossart krijgt dat wel voor elkaar. In zijn overigens ook fraai vormgegeven boek behandelt hij geen studeerkamerproblemen, maar kwesties die iedereen (zouden moeten) aangaan. Hij verankert filosofie in de dagelijkse praktijk en dat is knap.

undefined

Trouw tipt filosofie

1. Steeds als ik de zin van het leven te pakken heb, komen ze met iets nieuws Daniel Klein

****

2. Recht maken wat krom is? Johan Braeckman

****

3. Zonder vandaag morgen geen gisteren Yves Bossart

***

4. Filosoferen over beweging en sport Damon Young

***

5. Aap zoekt zin Pouwel Slurink

***

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden