De goeroe-busters strijden tegen bijgeloof in India

Een vrijwilliger toont de truc met de vuurbal Beeld Marona van den Heuvel
Een vrijwilliger toont de truc met de vuurbalBeeld Marona van den Heuvel

India is doordrenkt van bijgeloof. Zogeheten rationalisten strijden tegen de vaak dubieuze praktijken van goeroes en andere 'godmensen'.

Behendig laat Sushila Munde een vuurbal van haar ene hand in haar andere rollen. 'Hoe-hoe-hoe' puft ze luid, haar ogen worden groot en met een waanzinnige blik staart ze het publiek aan. Dan stopt ze de vuurbal in haar mond, het vuur kleurt haar wangen oranje.

De toeschouwers, een groep belastinginspecteurs in de Indiase stad Mumbai, kijken toe zonder iets te zeggen. Na een halve minuut spuugt Munde de vuurbal op de grond en lacht met een triomfantelijke blik de ongelovige gezichten toe.

Dit is geen goochelshow voor het jaarlijkse personeelsuitje van de Mumbaise belasting-inspecteurs. Dit is een informatieve bijeenkomst van zogenoemde 'rationalisten', ook 'goeroe-busters' genoemd, activisten die - een soms dodelijke - strijd voeren tegen bijgeloof in India. Dat bijgeloof is alomtegenwoordig in het land en kent allerlei ongewenste bijeffecten.

Omstreden Indiase goeroes

Baba Ramdev
Baba Ramdev is bekend geworden omdat hij yoga populair maakte. Er zijn verschillende klachten tegen hem ingediend voor belastingontduiking en financiële malversaties. Ook heeft de communistische partij hem ervan beschuldigd dat er menselijke en dierlijke beenderen worden gebruikt in de medicijnen die zijn organisatie fabriceert. Hij claimde kanker en hiv te kunnen genezen met yoga.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Misbruik
Zo zijn er spirituele leiders die misbruik maken van de goedgelovigheid van hun aanhang - voor financieel gewin of om politieke macht en invloed te vergaren. Verschillende goeroes zijn omstreden en regelmatig duiken er beschuldigingen op van fraude of seksuele mishandeling (zie kaders). Munde en haar collega's van de organisatie Mans (Comité voor de uitbanning van bijgeloof in Maharashtra) strijden tegen bijgeloof en de kwalijke praktijken van deze 'godmannen' en '-vrouwen'.

Dat is een heidens karwei in een samenleving die zo doordrenkt is van bijgeloof, en waar spirituele leiders zo'n belangrijke rol spelen in het leven. "Bijgeloof gaat dwars door alle sociale lagen heen", vertelt Munde. "Als een kind van een arm gezin op het platteland wordt gebeten door een hond of slang zullen de ouders naar een godman gaan, en niet naar een dokter. Als een zakenman of iemand van de elite in de stad een huis wil kopen, zal die vaak eerst een astroloog raadplegen, alvorens de koop te sluiten." En altijd kost alles geld.

Betalen
Belastinginspecteur Sahebrao Pagare, die in het publiek zit, vindt het ergerlijk. "Wij moeten allemaal meebetalen aan pooja's (religieuze ceremonies, red.) die mensen op het werk willen uitvoeren en dat is kwalijk." Zijn collega Rajandra Pote: "Sommige godmannen laten mensen 5000-6000 roepie (70-83 euro) betalen - en dat is echt een fors bedrag - om wat mantra's te zingen om zogenaamd geesten te verdrijven. Mensen betalen omdat ze bang zijn anders vervloekt te worden."

De rationalisten van Mans laten het financiele element bij hun publieke presentaties links liggen en focussen vooral op de trucjes die godmannen gebruiken om volgelingen te overtuigen van hun goddelijke gaven. Ze hebben het er druk mee. Munde: "We worden gevraagd om op te treden bij bedrijven, zoals nu bij de belastingdienst, maar ook bij verjaardagen en huwelijken. Maar we richten ons vooral op kinderen, dus we bezoeken veel scholen."

Bhagwan Shree Rajneesh

Bhagwan Shree Rajneesh
Bhagwan Shree Rajneesh ofwel Osho, bij ons vaak simpelweg Bhagwan genoemd (Bhagwan betekent goeroe of vereerd persoon), had miljoenen volgers in vele landen, vooral in de jaren tachtig. De in 1990 overleden goeroe had meer dan negentig limousines in zijn bezit. Zijn voormalige ashram in Pune is nu een strak gerund luxueus meditatiecentrum. De beweging stond bekend om zijn seksuele openheid en bezoekers moeten nu nog steeds een hiv-test ondergaan om het centrum in te mogen.

null Beeld ANP
Beeld ANP


Bestrijding niet zonder risico
Het bestrijden van de machtige godmannen is niet zonder risico. De afgelopen jaren zijn drie prominente strijders tegen bijgeloof vermoord - doelgericht neergeschoten door professionele schutters. Politieonderzoek leverde weinig op, maar de verdenking gaat uit naar extreem-rechtse hindoe-fundamentalisten die vinden dat de ideeën van de rationalisten ingaan tegen het hindoe-geloof.

De dood van de critici bracht wel iets teweeg. Daags na de eerste moord, op rationalist Narendra Babholkar, werd twee jaar geleden in de deelstaat Maharashtra een wet aangenomen ter voorkoming en uitbanning van menselijke offers en andere onmenselijke, kwade en aghori-praktijken en zwarte magie (aghori zijn 'heilige mannen').

"Die wet helpt enorm", zegt Sushila Munde. Ze laat een lijst zien van de minstens 76 processen die in gang zijn gezet. Die gaan onder andere over de verkrachting van een vrouw om zwarte magie te verdrijven, over een menselijk offer om een ziekte te genezen en over het uitvoeren van 'wonderen om rijk te worden en mensen te bedriegen'. Nu zijn medestanders van Munde bezig om ook in andere Indiase deelstaten anti-bijgeloofwetgeving door te duwen. De moord op dr. M.M. Kalburgi, afgelopen augustus, was de katalysator.

Intussen gaat het dagelijkse handwerk van de goeroe-busters door. Machhindranath Munde, echtgenoot van Sushila, tovert uit het niets een tien roepie-biljet in zijn hand en even later laat hij water in een pot branden. "Magisch he?", lacht hij, "maar het zijn gewoon scheikundige trucs en goochelkunstjes. Net als de legendarische Satya Sai Baba, die gouden horloges uit het niets liet verschijnen. Maar Satya Sai Baba had een grote mouw en ook dit!" Triomfantelijk laat de rationalist een nep-duim zien, waarin je opgevouwen bankbiljetten kunt verbergen. "Had iemand hem ooit maar gevraagd een watermeloen te toveren!"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden