Boekrecensie

De goelag bestaat nog steeds

Ildar Dadin Beeld Sota Vision

Dissident Ildar Dadin werd veroordeeld tot 2,5 jaar Russisch strafkamp. Hij werd gebruikt als afschrikwekkend voorbeeld.

Ildar Dadin in het gareel dwingen en africhten, tot hij jankend als een hond smeekt om genade. Om niet meer te worden geslagen. Om geen honger en kou meer te lijden. Om niet met zijn hoofd in de wc-pot te worden geduwd. Om ’s nachts met het licht uit te mogen slapen, al is het onder een flinterdun laken. Dat is het doel van de gevangenisterreur waaraan de dan 34-jarige Dadin meteen na aankomst in strafkolonie IK-7 wordt onderworpen.

“We zijn hier op neutraal terrein, hier gelden de wetten niet”, bijt een bewaker hem toe als Dadin probeert zijn kwelgeesten met verschillende wetsartikelen ter verantwoording te roepen. Hij wordt opnieuw in elkaar geslagen. Twee tussen zijn spullen gedeponeerde scheermesjes dienen als voorwendsel om hem naar de isoleercel te sturen. Als hij uit protest een hongerstaking wil beginnen, wordt hij met de handen op de rug aan zijn handboeien opgehangen - met ondraaglijke pijn als gevolg - en bedreigd met verkrachting en de dood.

Poeslief

De foltering heeft snel resultaat, tot Dadins eigen verbazing en vooral ook schaamte. Wat zijn z’n idealen en gevoel van zelfrespect nog waard als hij ze zo snel overboord zet? Idealen waarvoor hij bereid was te sterven, dacht hij. Hij denkt aan zelfmoord. “Ze hebben me gebroken. Bovendien ben ik er vast van overtuigd dat het beter zou zijn te sterven dan me zo te laten vernederen.” Zijn hoofd hard op de tafel beuken, en dan is het voorbij. Hij denkt ook aan Anastasia, de jonge journaliste met wie hij nog tijdens zijn voorarrest is getrouwd. Zij heeft geen idee waar hij zich bevindt.

Dadin is tot tweeënhalf jaar strafkamp veroordeeld nadat hij herhaaldelijk is opgepakt bij pogingen via straatacties zijn mening te uiten. Na de massale protesten tegen stembusfraude in 2011 en 2012 is een wetswijziging doorgevoerd die dat mogelijk maakt. Maar Dadin heeft de wet welbeschouwd nooit overtreden. Hij is meerdere malen gearresteerd tijdens een legale eenmansactie. Zijn arrestatie en veroordeling, daaraan twijfelt hij niet, zijn bedoeld als afschrikwekkend voorbeeld voor andersdenkenden.

Omslag ‘Schreeuw in de stilte’

In IK-7 houdt Dadin zich op de been met de gedachte dat hij in leven moet blijven om te kunnen vertellen wat hem is overkomen. Dat lukt pas na vele weken, wanneer hij voor het eerst zijn advocaat te zien krijgt. Zijn vrouw maakt het meteen wereldkundig, met onmiddellijk effect. De martelingen stoppen. Hij krijgt bezoek van de nationale ombudsman voor mensenrechten. De directeur komt poeslief vragen of hij geen klachten heeft. Dadin herpakt zich en maant hem daarbij dat hij niet het recht heeft hem te tutoyeren. Hij wordt weer op transport gezet, en opnieuw weet niemand waar hij is. De reis eindigt in een strafkolonie in de Altaj, 3000 kilometer ten oosten van Moskou. Daar komt hij vrij, na kritiek van het constitutioneel hof op het wetsartikel op basis waarvan Dadin (als eerste) is veroordeeld. Het hooggerechtshof maakt het vonnis ongedaan.

Zeldzaam inkijkje

Dadins relaas vormt het leeuwendeel van het boek ‘Schreeuw in de stilte’, dat hij schreef samen met ARD-journaliste Birgit Virnich. Het verhaalt ook waarom hij is gaan deelnemen aan protestdemonstraties (ondertitel: ‘Mijn strijd tegen Vladimir Poetin’) en daarbij in aanvaring kwam met de autoriteiten. Dadin nam actief deel aan de protesten in Oekraïne die in 2014 leidden tot de vlucht van president Janoekovitsj. Virnich verschaft context en geeft een bondig en goed leesbaar overzicht van de politieke realiteit in de laatste jaren van Poetins Rusland.

Dadins verhaal is een belangrijk tijdsdocument en geeft een zeldzaam inkijkje in de harde realiteit van een beruchte Russische strafkolonie, waar ex-oliemagnaat Michail Chodorkovski ook een deel van zijn straf uitzat. Chodorkovski en andere ex-gevangenen bevestigden het verhaal van Dadin. Vast staat dat het geweld in dit kamp niet op zichzelf staat. Onlangs zijn schokkende videobeelden verschenen van taferelen in een strafkamp in Jaroslavl. Dat de tradities van de goelag, hoe lang geleden ook, nooit helemaal zijn verdwenen, daarvan getuigt niet alleen het fysieke geweld in afzonderlijke strafkolonies, maar ook de praktijk gevangenen onder vaak mensonterende omstandigheden naar verafgelegen uithoeken van het land te sturen.

Oordeel: belangrijk document, bondig en goed leesbaar.

Ildar Dadin en Birgit Virnich
Schreeuw in de stilte
Vert. Rob Hartman
Ambo Anthos; 218 blz. €20,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden