'De goede intentie ontbreekt'

De bisschop van de Syrisch-orthodoxe kerk in Aleppo is in Nederland om hulp te vragen voor zijn gemeente. De nood is hoog, maar hij houdt hoop. 'Ik blijf herhalen dat de verlossing nabij is.'

De gebruikelijke Midden-Oosterse uitwisseling van beleefdheden blijft achterwege. Voor Mar Gregorios Yohanna Ibrahim, bisschop van de Syrisch-orthodoxe kerk in de door oorlog geteisterde metropool Aleppo, zijn dit geen gewone tijden. En hij heeft haast.

Zijn bezoek aan Nederland en Duitsland heeft een even duidelijk als praktisch doel: zijn gemeente in Aleppo heeft onmiddellijk hulp nodig. Materiële hulp om te overleven. Zojuist heeft hij contact gehad met de Wilde Ganzen.

"Laten we meteen beginnen", zegt hij na de begroeting in het Levantijnse restaurant Cedars in Amsterdam-West, enige jaren geleden geopend door een in Nederland wonende geloofsgenoot van de bisschop. Er is geen tijd voor uitweidingen over de bijzondere positie van de oeroude Syrisch-orthodoxe kerk, met zijn eigen, ook door mensen thuis nog gesproken Suryoyotaal. Het is een variant van het Aramees, de 'taal van Jezus' en de cultuurtaal van het Midden-Oosten voordat het Arabisch die positie overnam.

Aan de orde komt evenmin het drama van 1915, dat de geschiedenis is ingegaan als de Armeense genocide - enigszins tot ergernis van Syrisch-orthodoxe christenen, want ook zij waren doelwit. Ze hebben hun eigen naam gegeven aan die door Turkije gepleegde volkerenmoord: seyfo. Veel van de Syrisch-orthodoxe christenen in Aleppo en hun Armeense geloofsgenoten zijn nazaten van de mensen die in 1915 vanuit Turkije vluchtten naar Syrië. Maar door de actualiteit van het moment is er geen ruimte voor een verdiepende historische terugblik.

"De situatie is bar slecht", zegt de bisschop op besliste toon. "In het begin waren we bezorgd, nu zijn we echt bang. Het vrije Syrische leger beheerst het platteland rondom Aleppo. De helft van de stad zelf is in handen van de opstandelingen, de andere helft van het regeringsleger. In dat deel ligt onze wijk. Aleppo als geheel is een grote omsingelde gevangenis en onze wijk is een soort gevangenis binnen die gevangenis. Het is vooral een donkere gevangenis, er is geen elektriciteit, geen water, geen gas, geen benzine, vaak geen brood. Zonder elektriciteit doet de tv het niet en de telefoons werken evenmin. Daardoor zijn de mensen slecht geïnformeerd, ook doordat ze heel moeilijk de stad uit kunnen. Ik kan wel reizen, mij kent iedereen, ik ben een man Gods. Maar voor andere christenen is het veel moeilijker. Voor onze bevoorrading zijn we daardoor aangewezen op moslimhandelaren en die verhogen natuurlijk de prijzen."

Hoe hebben christenen gereageerd op de opstand?
"Heel verschillend. Sommigen kozen voor het regime. Dat deden bijvoorbeeld de Armeniërs, openlijk. Zij hebben nu veel last van ontvoeringen en moorden. Andere christenen onderhouden contacten met het Vrije Leger voor praktische doeleinden, bijvoorbeeld om ontvoeringen op te lossen of om agressie te voorkomen."

Wat kun je als kerk in deze situatie nog doen?
"Onze gemeenschap telt 2500 gezinnen. Daarvan zijn er 800 volledig afhankelijk van onze hulp. Ze krijgen alles van ons: eten, geld, studietoelages, noem maar op. Dat lukt voorlopig nog wel door in te teren. Maar op den duur zal dat natuurlijk niet meer gaan."

Uw wijk is nog onder controle van het regime. Durven mensen zich vrij uit te spreken?
"Er is politie in onze wijk. Soldaten van het reguliere leger zijn er niet. Die bevinden zich in het frontgebied. Er zijn wel gewapende burgers. Ja, mensen durven wel te zeggen wat ze denken. Dat is een van de grote voordelen van wat er de afgelopen twee jaar is gebeurd. Er hebben verschrikkelijke dingen plaatsgehad maar positief is de vrijheid. Die is er ook in onze wijk, al is die in handen van het regime. Kijk, als je geen benzine hebt, geen elektriciteit, geen brood, en als er gebrek is aan alles, nou, dan houd je je mond niet meer, dan ga je vanzelf wel praten."

Wat zeggen de mensen ongeveer?
"Dat verschilt. Sommigen denken dat het regime niets zal doen voor Aleppo. Anderen vragen zich af waarom het Vrije Leger zo'n groot deel van de stad bezet kan houden, en vermoeden een complot. De meningen over het regime lopen uiteen. Grofweg zijn er drie mogelijkheden: of je betuigt openlijk steun aan het regime, of je spreekt je uit voor de opstand, of je neemt geen duidelijk standpunt in. Dat laatste doen de meeste mensen. Voor de opstand steunden kerkelijke leiders allemaal het regime. Maar sommigen zijn van standpunt veranderd, ze vinden dat er te veel bloed aan de handen van het regime kleeft. Onder kerkelijke leiders en leken heb je dezelfde scheidslijnen. Ik weet niet hoe de getalsverhoudingen liggen."

Wat zegt u in uw preken?
"Er komen nog maar weinig mensen in de kerk. Ongeveer tweederde blijft weg. Auto's kunnen niet rijden omdat er geen benzine is. En dan heb je ook nog eens de sluipschutters. De mensen die wel naar de kerk komen, wonen in de directe omgeving. In mijn preken blijf ik optimistisch. Ik blijf herhalen dat de verlossing nabij is."

Gelooft u dat zelf ook?
"Ja. Er is een oplossing mogelijk. Maar de goede intentie ontbreekt. Er moet een nieuwe grondwet komen, een constitutioneel presidentschap, vrije verkiezingen. Er moet onmiddellijk een wapenstilstand worden afgekondigd, zodat de mensen hulp kunnen ontvangen."

Dreigt het christendom in Syrië ten onder te gaan?
"Dat zou een drama zijn. Ik hoop niet dat er hetzelfde gaat gebeuren als met de christenen in Irak. Tot nu toe vertrekken er niet massaal christenen. Met de alawieten is dat anders, die zijn wel allemaal verdwenen uit Aleppo, maar dat was maar een kleine groep. Er waren enorm veel gevluchte Iraakse christenen in Syrië, maar die zijn allemaal sinds de opstand weer vertrokken. Sommigen gingen naar Irak terug, anderen zijn verder geëmigreerd."

Staat het Syrische regime op instorten?
"Nee. Syriërs hebben weinig verstand van buitenlandse politiek. Ze kijken voornamelijk naar wat er binnenslands gebeurt. Maar de beslissing zal in het buitenland vallen, niet in Syrië zelf. Amerika, Rusland en Iran zijn de hoofdrolspelers. Onderschat vooral Iran niet, dat is op dit moment veel belangrijker dan China of Europa. Het steunt het Syrische regime met wapens, materiaal, mensen, met alles wat je maar kunt bedenken. Iran biedt meer hulp dan Rusland. Die drie, Amerika, Rusland en Iran, moeten om de tafel zitten. Dan komt er een oplossing, ook voor president Assad. Er was destijds toch ook een oplossing voor de president van Tunesië? Assad zou bijvoorbeeld naar Moskou kunnen verhuizen."

Verschillen in liturgie
De schattingen over het aantal christenen in Syrië lopen uiteen, ze vormen maximaal tien procent van de totale bevolking. Ze zijn opgedeeld in vele denominaties. Theologische verschillen gaan terug op de grote theologische kwesties van de eerste eeuwen van de jaartelling, over de menselijke dan wel goddelijke natuur van Jezus. Verder zijn er verschillen in liturgie en onderhouden sommige kerkgenootschappen wel en andere geen banden met de kerk van Rome. De Syrisch-orthodoxe kerk ziet zichzelf als de oudste christelijke gemeenschap in het Midden-Oosten. De kerk heeft een belangrijke vertakking in India. De alawieten, die Aleppo hebben verlaten, zijn aanhangers van een sterk afwijkende variant van de sjiitische islam. De kopstukken van het Syrische regime zijn alawieten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden