De godheid Kim is diep gevallen in de ogen van zijn hofdichter

Banneling Jang Jin-sung. Beeld Phil Nijhuis
Banneling Jang Jin-sung.Beeld Phil Nijhuis

Had Kim Jong-il, de Grote Leider van Noord-Korea, geen goddelijke status gehad, dan was Jang Jin-sung niet zo gedesillusioneerd geweest. Maar nu hij oog in oog stond met de man die hij in een gedicht 'de Heer van het wapen' had genoemd, vond Jang hem tegenvallen. De ware leider bleek een onaanzienlijke man, die enorme hakken onder zijn schoenen droeg om niet bij iedereen in het niet te vallen. En toen Kim zijn mond opendeed, rolden daar niet de wijsheden uit die Jang verwachtte, maar platte grappen.

"Hé jongen, heb jij dat gedicht geschreven over mij als de Heer van de geweerloop?"

Jang bevestigde het schuchter.

"Welnee, dat heeft iemand anders voor je gedaan. Denk er niet aan om tegen me te liegen of ik laat je doodmaken."

Dat was het moment, zegt Jang in het bestuursgebouw van de Leidse universiteit, dat hij zijn geloof begon te verliezen. Hij was 28, de jongste onder 's lands hofdichters, en de favoriet van de leider. "Het contrast tussen de mythe en de realiteit was te groot. Had men gezegd dat Kim een groot man was, dan was ik niet zo geschokt geweest. Maar door een god van hem te maken, kon hij alleen maar van zijn voetstuk vallen."

Jang Jin-sung is in Leiden voor de conferentie 'A State of non-legitimacy', die morgen en overmorgen plaatsvindt. Zeven Noord-Koreaanse bannelingen, allen ooit op hoge functies binnen het regime, zullen uit de doeken doen hoe het totalitaire systeem tot dusver overleeft. Jang is de enige van de zeven die naar buiten treedt; als auteur van het boek 'Dear Leader' loopt hij niet weg voor publiciteit, al is zijn schrijversnaam niet zijn echte naam.

Hongersnood
Zijn eigen ontgoocheling, die er uiteindelijk toe leidde dat hij Noord-Korea in 2004 ontvluchtte, is die van de gehele Noord-Koreaanse bevolking, zegt Jang.

Nadat hij ontvangen was door Kim Jong-il, bezocht Jang zijn geboortestad Sariwon, waar de mensen op straat stierven van de honger en waar een man werd geëxecuteerd wegens het stelen van een zak rijst - dat had hij in de hoofdstad Pyongyang nooit gezien. Maar het is wel wat bijna alle Noord-Koreanen - anders dan de partij-elite waartoe Jang behoorde - de afgelopen vijftien jaar hebben meegemaakt: hongersnood, terreur, het falen van de staat.

"Zelfs een totalitaire staat is nooit perfect, en controleert mensen nooit honderd procent", zegt Jang. "Die tranen, dat collectieve, afgedwongen rouwen bij de dood van Kim Jong-il - dat weerspiegelt niet wat de mensen denken. De hongersnood is een waterscheiding geweest. Alles werd op zijn kop gezet: de mensen die loyaal waren en wachtten op het rantsoen van de staat, kregen niets en stierven. Terwijl degenen die zich verzetten tegen het systeem en zelf rijst kochten of zelfs smokkelden, te eten hadden."

Nationaal congres in Noord-Korea, 2004. Beeld reuters
Nationaal congres in Noord-Korea, 2004.Beeld reuters

Deze ervaring heeft volgens Jang een einde gemaakt aan het geloof van de Noord-Koreanen in de officiële leer die, ook onder de nieuwe leider Kim Jong-un, wil dat het volk zich slechts hoeft toe te vertrouwen aan de Grote Leider, om hem vervolgens zorg te laten dragen voor alles, maar dan ook werkelijk alles. Zo werkt het niet langer. De private markt is niet meer weg te denken. Vaak is het letterlijk een markt, waar burgers met elkaar handelen, maar het gaat ook om de bedrijven die zijn gaan importeren en exporteren om de eigen werknemers te voeden. "De navelstreng tussen het individu en de staat is doorbroken", zegt Jang. Hij ziet dat als 'het wegvallen van het fundament onder het systeem'.

Loskoppelen
Wat er op het niveau van de staat gebeurt - wel of geen hervormingen in Pyongyang, wel of geen onderhandelingen tussen het Westen en Kim Jong-un - is volgens Jang niet zo relevant. Veel belangrijker is dat burgers hun bestaan loskoppelen van de staat en mede als gevolg van alle handel steeds beter geïnformeerd raken over hoe het leven er elders uitziet: ze weten dat het anders kan, omdat ze weten dat het in de buurlanden China en Zuid-Korea anders ís. Jang doet geen voorspellingen over het einde van de dictatuur, maar dit zegt hij wel: "Het regime zal niet veranderen, maar het volk is al veranderd".

Dat hij als hofdichter de lof zong van 'de Heer van het wapen', doet hem verschrikkelijk pijn, zegt Jang. "Maar nog veel pijnlijker is dat mijn volksgenoten dit nog steeds moeten doen, terwijl ze er niet meer in geloven."

Lente rust op de geweerloop van de Heer (slot van een lang lofdicht op Kim Jong-il)

Dus dit is het wapen
dat in handen van een minderwaardig man
alleen een moord kan plegen
maar, gehanteerd door een groot man,
alles kan overwinnen.
Zoals de geschiedenis heeft geleerd
behoren oorlog en bloedvergieten
bij de zwakken.
Generaal Kim Jong-il
de Generaal alleen
is Heer van het wapen
Heer van de gerechtigheid
Heer van de vrede
Heer van de eenwording.
O, de ware Leider van het Koreaanse Volk!

Mijn dochter in de verkoop
Uitgeput stond ze midden op het marktplein
Voor 100 won* verkoop ik mijn dochter
het karton hing om haar nek
Naast haar het kleine meisje
uitgeput stond ze midden op het marktplein

De moeder, doofstom, staarde naar de grond
en negeerde de verwensingen van voorbijgangers
die woedend naar haar keken
omdat ze haar moederschap verkocht
ze had geen tranen meer

Het meisje wist dat haar moeder ging sterven
en begroef haar gezicht in de lange
rok van haar moeder en brulde,
maar de moeder stond onbewogen
alleen haar lippen trilden

Een soldaat stopte 100 won in haar hand
Ze was niet in staat hem te danken
'Ik koop je dochter niet, maar je moederliefde'
De vrouw pakte het geld en rende weg

Voor de 100 won kocht ze brood
En rende zo snel ze kon naar haar dochter terug
en propte het brood in de mond van haar dochter
'Vergeef me, m'n kind'
Midden op het marktplein huilde ze

*Honderd won is nog geen 50 eurocent

'Mijn dochter in de verkoop' werd vertaald door Job Degenaar, ' 'Lente rust op de geweerloop van de Heer' door Rien Verhoef.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden