De God verdwijnt uit letterenland

Literaire vedettes Vandaag verschijnt 'Zijn eigen land', een biografisch boek van uitgever Robbert Ammerlaan over Harry Mulisch. Voer voor zijn fans, voor zover die er nog zijn. Literaire roem is vergankelijk.

Harry Mulisch als jochie van drie met zijn knuffels, Harry Mulisch op het strand met de hond, Harry Mulisch met zijn dochter Anna op bezoek bij zijn moeder, Harry Mulisch op de première van de film 'De Aanslag', het ouderlijk huis van Harry Mulisch, de Fidel Castro-speldjes van Harry Mulisch en natuurlijk de werkkamer van Mulisch, die hij 'mijn eigen land' noemde. Robbert Ammerlaan, de voormalige uitgever van Mulisch bij De Bezige Bij, maakte een fraai 'biografisch reisverhaal' over loopbaan en leven van de in 2010 overleden auteur: 'Zijn eigen land'.

Voer voor Mulisch-fans, al is het de vraag hoeveel dat er nog zijn. Van de zogenaamde Grote Drie (Hermans, Mulisch, Reve), worden nog maar mondjesmaat romans verkocht. Literaire verering heeft een houdbaarheidsdatum en schrijvers hebben een andere, minder belangwekkende rol gekregen als publiek figuur. Bovendien vraagt boekenrecensent Rob Schouten zich af of Mulisch wel zo vereerd wérd: "Hij waande zich vooral vereerd, denk ik. Zelf zou ik eerder W.F. Hermans hebben vereerd en momenteel vereer ik A.F.Th. van der Heijden wel een beetje, als schrijver wel te verstaan."

Volgens Schouten is vereren alleen mogelijk als je iemand niet al te goed kent. "Om iemand te vereren moet je verder een maestro in hem zien en om maestro te worden moet je status en imago hebben verworven, Ik denk dat Cees Nooteboom zo iemand is die door sommigen vereerd wordt."

Maar niet meer voor zo lang en ook niet meer met dezelfde sóórt eer. De schrijver als een halve God, als de hoeder van de nationale moraal, als de aanvoerder van het publieke debat, die is verdwenen uit letterenland. Herman Koch is een verschrikkelijk aardige man, Adriaan van Dis charmant en welbespraakt, Connie Palmen prettig ontregelend en Arnon Grunberg heeft het vermogen om zonder op tv te komen toch alomtegenwoordig te zijn. Maar onze hoed nemen we voor geen enkele schrijver meer af.

Superieur

Schouten: "Het is hetzelfde als een minister geen excellentie meer noemen of de koning majesteit. Ik denk ook dat voor verering een zekere terughoudendheid van de vereerde vereist is, iets superieurs, en met al die blootstelling van schrijvers aan publieke belangstelling vervaagt ook de verering. Een schrijver die op tv opspringt omdat hij die ene grote prijs heeft gewonnen kun je nauwelijks vereren. Voor verering dient hij onzichtbaar te zijn als God. J.D. Salinger was zo iemand."

Is het boek van Ammerlaan over Mulisch de laatste stuiptrekking van eerbetoon aan Nederlands laatste literaire ster? Schouten: "Mulisch had iets van een echte ster, dat wil zeggen, dat hij boven het gewone klootjesvolk stond. Maar voor mij is Remco Campert, veel groezeliger uiteraard, maar daardoor ook op een bepaalde manier imponerender - want niet clichématig , ook een ster."

Misschien is inderdaad niet Mulisch maar Campert wel de laatste literaire vedette van Nederland. De laatste in de zin van onaantastbaar en superieur - op Campert's bescheiden, onbedoelde manier dan.

Wat niet betekent dat de schrijver als fanobject, als idool, voorgoed is afgeschreven. De mediacratie schept vanzelf een nieuw soort, vlotgebekt en fraai gesoigneerd exemplaar. Schouten: "Op een andere manier zijn er nog steeds sterren."

'Zijn eigen land', Robbert Ammerlaan, uitgeverij De Bezige Bij, 416 blz.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden