De glunderende blik van de pianist tegenover de tranen van de dirigent

Amsterdam-Alfa; Utrecht-'t Hoogt; Nijmegen-De Marienburg.

Het betrof een bandoneon, het halverwege de negentiende eeuw in Duitsland ontworpen trekinstrument, zonder welke de tango begin deze eeuw waarschijnlijk niet had kunnen ontstaan in de delta van Buenos Aires en Montevideo. Deze slechts door de Rio de la Plata van elkaar gescheiden hoofdsteden van respectievelijk Argentinie en Uruguay twisten tot op de dag van vandaag over de vraag welke van de twee zich de bakermat van de tango mag noemen.

Later - in Nederland hadden Astor Piazzolla en Osvaldo Pugliese met hun orkesten hun pleidooi gehouden voor achtereenvolgens de nieuwe en de oude tango - zag ik die eenzame bandoneonspeler opnieuw. Nu speelde hij in een heuse groep, Tango Cuatro. Zijn naam stond op het affiche: Karel Kraayenhof. En hij speelde goed, erg goed, uitmuntend zelfs, in een soms verrassend frivole, op andere momenten sterk orthodoxe stijl.

In 1990 vergezelde filmer Leendert Pot zijn vroegere vriend en studiegenoot filosofie Karel Kraayenhof met twee Nederlandse tangogroepen, Tango Cuatro en Sexteto Canyegue, naar het hol van de leeuw, Buenos Aires. In die stad woont de door Kraayenhof zo bewonderde orkestleider Osvaldo Pugliese, die de Nederlander opzocht in zijn huis en met wie hij speelde in zijn orkest.

In zijn mede door de NOS-televisie gefinancierde documentaire-film 'In de greep van de tango' doet Pot verslag van deze reis. In een enkel in Amsterdam gefilmd fragment verduidelijkt Kraayenhof zijn passie voor de tango. Maar het grootste deel van het vijftig minuten durende verslag filmde Pot op locatie in Buenos Aires. Prachtige, onthullende beelden van straattaferelen, indrukwekkende concertopnamen en bijna tedere gesprekken met diverse 'tangueros' passeren de revue.

Samen met de - onder meer door de NCRV-televisie mogelijk gemaakte - eveneens door Leendert Pot vervaardigde documentaire 'De Korenslag' vormt 'In de greep van de tango' het tweeluik Muziek & Passie. In 'De Korenslag' doet de regisseur verslag van de poging van dirigent Geert van Tijn om tachtigduizend zangers samen in het Olympisch Stadion in Amsterdam een speciaal voor hen geschreven werk van Theo Loevendie te laten zingen. Pots aanpak in 'De Korenslag' is heel anders dan in 'In de greep van de tango'.

Hoewel Pot in beide produkties de hoofdpersonen van dichtbij volgt, bespeur ik in 'De Korenslag' een onmiskenbare zakelijke afstandelijkheid. De diverse organisatorische teleurstellingen die Geert van Tijn te verwerken krijgt, worden loepzuiver getoond. De tranen die de dirigent aan het slot tijdens het dirigeren van hooguit vierduizend mensen in het voetbalstadion in Nijmegen wegpinkt, worden allerminst verhuld of sentimenteel neergezet. Maar van reele betrokkenheid, van echte warmte voor het onderwerp, zie ik weinig.

Toch is in beide films hartstocht het centrale thema: die van de 34-jarige Kraayenhof voor zijn bandoneon en de tango, en die van de 59-jarige Geert van Tijn voor het dirigeren van een grote groep zangers. Wellicht ligt het aan het cameragebruik van Leendert Pot dat de twee films zo verschillend overkomen. Waar hij bij Van Tijn een wijde cameravoering hanteerde, daar zit hij Kraayenhof voortdurend dicht op de huid. Pot gebruikt langzame en grove camerawendingen om intieme details te tonen: het zweet van de eerste bandoneonist van het Osvaldo Pugliese Orkest, de glunderende blik van pianist Pugliese wanneer Kraayenhof in diens baanbrekende compositie 'La Yumba' soleert, en de bekentenis van tekstschrijver Miguel Angel Olivera ( "Ik ben een Tupamaro" , een lid van de guerilla).

In 'De Korenslag' verslaat Pot van dichtbij het reilen en zeilen van het project. De discrepantie tussen het niet te ontmoedigen enthousiasme van Van Tijn en de wrede werkelijkheid waarmee de producenten rekening moeten houden, wordt meedogenloos neergezet. Toch weet Pot in deze half uur durende documentaire helaas niet de intimiteit weer te geven die 'In de greep van de tango' vanaf het eerste beeld bezit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden