DE GLASBAK

Op 17 mei is het 25 jaar geleden dat in Den Bosch de eerste glasbak werd geplaatst. Dat was een vinding van het bedrijf Maltha Glasrecycling. Onzin, vinden de huisvrouwen Babs Riemens en Miep Kuiper. Zíj zijn de bedenkers van de glasbak, de eerste werd dertig jaar geleden bij een supermarkt in Zeist neergezet.

Met donderend geraas stort een vrachtwagen het ingezamelde glas in een enorm gat in de vloer. Een lopende band onderin brengt de stinkende hoop van glasscherven, porcelein, aardewerk, metaal, ketchup, mayonaise en jam naar een magneet, die sterk genoeg is om losse deksels, injectienaalden en ander metaal uit de scherven te verwijderen.

Verderop in het productieproces staan machines om kopjes, borden en jeneverkruiken uit de massa te verwijderen. Vervolgens worden er ook nog eens met de hand porcelein en aardewerk uit de stroom gehaald. ,,De mensen blijven maar denken dat jeneverkruiken flessen zijn en gooien ze in de glasbak'', zegt de opzichter. ,,Maar keramiek is enorm vervuilend. Er is maar 35 gram nodig om een ton glasscherven af te keuren.''

Het bedrijf Maltha Glasrecycling staat in Heijningen en is in 1921 begonnen als transportonderneming. Nu is het een glasrecyclingsbedrijf dat ingezameld glas gebruiksklaar maakt voor glasfabrieken. Het kan bestaan dank zij milieubewuste burgers die hun glasafval in de glasbak gooien. Hoe is dat ooit begonnen? Wie is de bedenker van de glasbak? ,,Daar spreekt u mee'', zegt J. Ras, commercieel directeur van Maltha Glasrecycling. ,,Een collega en ik hebben die hier samen ontwikkeld in 1978.''

De bedenker van de glasbak? ,,Dat zijn wij'', vinden Babs Riemens en Miep Kuiper, huisvrouwen die begin jaren zeventig de Stichting Milieuzorg Zeist hebben opgericht. Zij hebben rond 1970 verzonnen dat glas ingezameld moest worden voor hergebruik. En zij hebben ervoor gezorgd dat er in 1972 bij de Albert Heijn in Zeist een container werd neergezet voor gebruikt glas.

Ras van Maltha erkent dat ''milieugroepjes een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van grootschalige glasinzameling.'' Door hun initiatieven en op aandringen van het ministerie van VROM ging Maltha proefdraaien met open containers. En toen bleek dat die vol met andere troep werden gegooid, bedacht Ras dat er voor grootschalige glasinzameling een bak moest komen met kleine gaten waar alleen flessen en potten doorheen kunnen. Die bak werd op 17 mei 1978 in Den Bosch geïntroduceerd. De provincie Brabant was de eerste.

Joop Ras (61) kwam in 1967 in dienst bij Maltha als commercieel medewerker. Maltha was toen vooral een transportbedrijf, de glasrecycling bleef beperkt tot het schoonmaken van afgekeurd glas. Het verbreden van deze activiteit naar huishoudelijk glas en het bedenken van de glasbak in 1978 was het logische gevolg van de afschaffing van het statiegeldsysteem, aldus Ras. ,,Omdat het gebruikte glas niet meer terugkwam, verdween een deel van onze handel.''

,,Het statiegeldsysteem draaide nog volop toen ik in 1967 bij Maltha kwam. Het bedrijf haalde gebruikt glas op en bracht het terug naar afvulbedrijven zoals melkfabrieken en bierbrouwerijen. Als gebruikte potten of flessen werden afgekeurd voor hergebruik namen we dat mee, spoelden het schoon en verkochten het als grondstof aan glasfabrieken in het buitenland. De Nederlandse glasindustrie wilde het afgekeurde glas niet hebben in die tijd, ze dachten dat omsmelten ten koste ging van de kwaliteit van nieuw glas.''

In 1970 werd het statiegeldsysteem afgeschaft en dat was een lelijke tegenvaller voor Maltha. ,,Veel glas ging de vuilnisbak in en hoefde niet meer terug te worden gebracht, dus voor ons was er ineens veel minder te doen. Het rapport van de club van Rome in 1970, waardoor het nadenken over het milieu ineens opkwam, bleek een inspiratiebron. De activiteiten van milieugroepen ook. In Zeist had je in 1972 twee dames, hoe heetten ze, Riemens en Kuiper, die wilden dat wij een container bij een supermarkt plaatsten voor gebruikt glas. Tot onze stomme verbazing werkte het: mensen bleken bereid het gebruikte glas weg te brengen.''

,,Er was ook een actie van de Rooie Vrouwen in Rotterdam dat jaar, die wilden een aantal containers op de Coolsingel zetten om glas in te zamelen, om zo het belang van hergebruik te benadrukken. Toen ik bij het Rotterdamse Reinigingsbedrijf Roteb kwam om dit te bespreken, zag ik daar 600 oude containers staan. En ineens wist ik het: zó moet je grootschalige inzameling aanpakken. We kochten die dingen op. Toen eenmaal bekend was dat we de containers uitleenden voor glasinzameling belden er steeds meer mensen of zij ook zo'n container konden krijgen. Het liep helemaal uit de hand toen de Spar een actie ging doen: spaar glas voor de Waddenzee. De containers waren niet meer aan te slepen en we gingen opnieuw nadenken hoe over de glasrecycling.

,,Er kwam een begeleidingscommissie waar ook het ministerie inzat en die bedacht dat er in een gemeente een proef moest worden gehouden, met glasbakken in de woonwijken in plaats van bij winkels omdat er dan meer zou worden opgehaald. Er werd gekozen voor Brabant. Die provincie had een mooie mix van steden en platteland. ,,Voor die proef bedachten we de eerste echte glasbak, die gele met openingen waar flessen en potten net doorheen konden. Die werd op 17 mei 1978 in Den Bosch in gebruik genomen. Leeuwarden was in 1983 de laatste gemeente die glasbakken plaatste. In vijf jaar stond het hele land vol.''

Maar in de jaren daarna werd het allemaal ingewikkelder. De ene gemeente wilde groene glasbakken, de ander gele, en ook wilden ze allemaal verschillende systemen, waardoor verschillende vrachtwagens nodig waren. Bovendien nam de concurrentie toe: andere bedrijven en gemeentelijke reinigingdiensten sprongen in het transport van scherven.

,,In 1998 hebben we de hele logistiek verkocht en concentreren ons nu op de recycling. We verwerken 350000 ton hol glas per jaar. De schone scherven verkopen we aan glasfabrieken, inmiddels weten ook de Nederlandse glasfabrieken de grondstof te waarderen. Probleem is dat er veel vraag is naar wit glas, terwijl gemeenten steeds vaker het scheiden op kleur laten zitten. Vooral de gemeenten die overgaan op de relatief kostbare ondergrondse vuilinzameling vinden kleurscheiding te duur. Maar van bont glas kun je wel groen en bruin glas maken, maar geen wit. Glasfabrieken kopen nu witte scherven in van landen waar wel op kleur wordt ingezameld, zoals Zweden, waar dat wettelijk is verplicht.''

Babs Riemens (84) en Miep Kuiper (75), oprichters en bestuursleden van de Stichting Milieuzorg in Zeist, lieten in 1972 een container bij een supermarkt plaatsen zodat burgers daar hun afvalglas in konden gooien. Ze veegden de stoep rondom de bak regelmatig aan en als ie vol was werd Maltha gebeld om hem te komen ophalen. Die open container van dertig jaar geleden was de eerste glasbak, vinden de vrouwen.

Miep Kuiper is enige jaren geleden uit Zeist vertrokken, maar Babs Riemens woont er nog steeds. Ze komen nog geregeld bij elkaar op bezoek. Hoe kwamen ze op het idee een stichting op te zetten?

Riemens: ,,Ik vond milieu belangrijk omdat ik er veel over hoorde van mijn man, die documentalist was bij het Rijksinstituut voor Milieubeheer. Via hem hoorde ik in 1970 over een cursus milieuzorg, bedoeld voor het kader van vrouwenorganisaties. Ik schreef me in.''

Kuiper: ,,Het was een tijd waarin de overheid krachtige maatregelen wilde nemen om het milieu te beschermen. Die cursus diende ertoe om uit te leggen waarom dat nodig was. Ik was al geïnteresseerd in milieu omdat ik de problemen om mij heen zag: schuim op de sloten door het fosfaat in het water, boeren die gif spoten op fruitbomen waar hun kleine kinderen naast stonden, het spuiten van gif op de bermen. Dus toen ik van die cursus hoorde, wilde ik er heen. Mijn man heeft me erg gestimuleerd, hij werkte bij TNO. Als we ergens naar toe reden ergerden we ons dood aan het zwerfvuil langs de wegen en het vuil in de sloot. Af en toe zeiden we tegen elkaar: En nou niet meer over het milieu praten. Anders worden we zo negatief.''

Riemens en Kuiper leerden elkaar pas goed kennen toen er tegen het einde van de cursus werkgroepen werden gevormd en zij bij elkaar in het groepje 'Zeist' terecht kwamen, waar ze toen allebei woonden. Dit groepje besloot de Stichting Milieuzorg Zeist op te zetten.

Niet dat Riemens en Kuiper in de jaren zeventig om werk verlegen zaten. Er moesten kinderen worden opgevoed. Kuiper had er vier, Riemens drie, plus twee kinderen die tijdelijk aan haar zorg waren toevertrouwd. Riemens: ,,Ik zat vaak 's ochtends om half tien al aan de telefoon. Het was beslist geen hobby, het was werk dat gedaan moest worden omdat het belangrijk was.''

Kuiper: ,,Daar dachten veel mensen in die tijd anders over. Mijn broer vond het belachelijk dat ik me voor het milieu inspande. Waar bemoei je je mee, zei hij. In die tijd vonden veel mensen dat vooruitgang altijd goed was. De consequenties vond niemand belangrijk, of men was zich er niet van bewust. Ze noemden ons de vuilniskijkers, omdat we het afval bestudeerden om te zien wat er gerecyceld kon worden.''

Riemens: ,,Op een gegeven moment kwam ik langs een melkfabriek, waar enorme stapels lege flessen lagen. Zonde, dacht ik, kan dat niet opnieuw worden gebruikt? En zo begon het. We verdiepten ons in de materie, namen contact op met het recyclingsbedrijf Maltha en uiteindelijk is op 20 juni 1972 een container geplaatst bij de Albert Heijn, waar iedereen gebruikt glas ingooide. Zo'n container kon de stichting best betalen, die kostte vijf gulden per week. En als ie vol was kwam Maltha de container ophalen. Het recyclen van glas is een enorm succes geworden, daar zijn we trots op.''

Kuiper: ,,Het ophalen van groente- en fruitafval gaat niet goed, de grote steden willen er niet aan. Het gaat eigenlijk helemaal niet goed met de aandacht voor het milieu. Milieu is niet in, het is zelfs helemaal uit. De milieuverenigingen zijn zo geprofessionaliseerd en gecentraliseerd, dat de lol eraf is.''

Riemens: ,,Aan de landbouw zou ook wat moeten gebeuren, hoe ze omgaan met dieren.''

Kuiper: ,,Dat vind ik ook erg ja. En die gratis kranten in de trein, dat geeft een enorme rotzooi. Laat die mensen toch een abonnement op een krant nemen en hem dan samen delen.''

R: ,,Dat vind ik nou weer niet zo erg, die oude kranten worden wel gerecycled.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden