De giro is weg, maar we blijven gireren

286 De giro is verdwenen, maar 'gireren' gebruik ik nog steeds. Al hebben we al lang een wasmachine, mijn man sprak altijd over 'de was opzetten'. Zijn moeder deed dat nog letterlijk: ze zette wekelijks een ketel met wasgoed op het gas. En aan de telefoon kun je nog 'ik ben verkeerd verbonden' horen en 'sorry, ik heb verkeerd gedraaid'. Zouden andere lezers dezelfde ervaring hebben met taalgoed waarvan de letterlijke betekenis verouderd is?

Ongetwijfeld. De taal is deels een museum. Ze wemelt van de woorden en uitdrukkingen die naar een vervlogen verleden verwijzen en van betekenis zijn veranderd.

De euro ten spijt leggen we nog altijd botje (een middeleeuwse munt) bij botje. We tasten diep in de buidel (geldzak), doen een duit in een ander zakje, staan rood bij de bank (waar vroeger schulden met rode inkt genoteerd werden), kijken soms alsof we ons laatste oortje (kwart stuiver) versnoept hebben en voorspellen geen toekomst als kwartje aan wie voor een dubbeltje geboren is. Bij scherpe ondervragingen leggen we anderen nog op de pijnbank of draaien hun de duimschroeven aan.

Ook achterhaalde denkbeelden hebben her en der hun sporen achtergelaten. 'De elementen trotseren' herinnert aan de theorie dat de mate-

riële wereld uit vier elementen zou bestaan: aarde, water, lucht en vuur. Bloed kan koken, omdat het ooit als zetel van emoties werd gezien. Alcoholisten hebben een droge lever omdat dit orgaan vroeger voor de zetel van de dorst werd gehouden. Het zijn maar enkele voorbeelden uit een lange, lange reeks.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden