De gevaren van een precedent

Waar kunnen vluchtelingen nog terecht nu de Amerikaanse president het beleid aanscherpt en Europese leiders hun grenzen strenger willen bewaken? Vijf vragen over Trumps migratiebeleid.

1 Hoe worden vluchtelingen die naar de VS willen, getroffen door Trumps plannen?


Op verschillende manieren. Allereerst heeft de Amerikaanse president vorige week via een decreet bekendgemaakt dat het America's Refugee Program, de meest reguliere weg voor een vluchteling om de Verenigde Staten binnen te komen, voor 120 dagen stil komt te liggen. Dat is volgens Trump nodig om de veiligheidsprocedures opnieuw onder de loep te nemen - die overigens nu al zo streng zijn dat vluchtelingen tot wel twee jaar moeten wachten tot ze toegang krijgen.


Er is al eens eerder een stop ingesteld. In 2001, na de aanslagen van 9/11, hebben de VS drie maanden geen vluchtelingen opgenomen. Als gevolg daarvan kwamen er in 2002 slechts 27.000 mensen aan in de VS. Voor 872 vluchtelingen wordt nu trouwens een uitzondering gemaakt. Zij zijn al onderweg naar de VS, en het zou niet eerlijk zijn hen nu tegen te houden.


Daarnaast heeft Trump bepaald dat hij dit jaar 50.000 vluchtelingen opneemt in plaats van de 110.000 die zijn voorgangger Obama beloofde. Die mensen komen allemaal binnen via het programma van de UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties. De club selecteert mensen en biedt ze vervolgens een nieuw land aan waar ze een veilig bestaan kunnen opbouwen.


Trump maakte de afgelopen dagen ook duidelijk dat hij het helemaal niet ziet zitten om zo'n 1600 vluchtelingen van Australië over te nemen. Australië weigert bootvluchtelingen op te nemen in het eigen land en heeft daarom enkele duizenden mensen in kampen ondergebracht op de pacifische eilanden Nauru en Papua Nieuw Guinea. Obama zegde toe 1600 van deze mensen op te nemen, maar Trump noemt dat nu een 'stomme deal'.


2 Nemen de VS relatief veel vluchtelingen op?


Binnen het UNHCR-programma nemen de VS veruit de meeste mensen op, gevolgd door Australië en Canada. Europese landen blijven wat achter - Nederland neemt via deze weg bijvoorbeeld enkele honderden vluchtelingen per jaar op. Maar dat is niet het hele verhaal: "Het is niet zo makkelijk om spontaan te arriveren in de VS", zegt Tineke Strik, universitair docent migratierecht aan de Radboud Universiteit.


De UNHCR-weg is dus voor de VS vrijwel de enige weg. De meeste vluchtelingen bereiken Nederland (en de rest van Europa) daarentegen op andere manieren: over land en via een asielprocedure. In totaal komen er zo veel meer vluchtelingen aan in de Europese Unie dan in de VS.


3 Is het legaal wat Trump doet met zijn decreet?


Deels. Hij mag het America's Refugee Program stopzetten, hoewel de UNHCR daar niet blij mee zal zijn. Ook kan Trump het aantal vluchtelingen dat de VS opnemen, terugschroeven. Maar hij mag niet selecteren op ras of nationaliteit: dat druist in tegen het Vluchtelingenverdrag. En dat doet de Amerikaanse president wel; hij heeft aangegeven dat hij voor onbepaalde tijd geen Syrische vluchtelingen opneemt vanwege de angst voor terroristen.


Ook zijn er indirecte implicaties, meent Strik. Want als onderdeel van hetzelfde decreet bepaalde Trump dat mensen uit zeven landen (Irak, Syrië, Jemen, Libië, Somalië, Soedan en Iran) voorlopig geen visum meer krijgen voor de VS. Het gaat in veel gevallen om toeristen of mensen die familie willen bezoek. Maar mensen op de vlucht maken soms ook gebruik van dit soort reguliere visa om de VS binnen te komen: als ze eenmaal het land binnen zijn, laten ze zich registreren als vluchteling.


4 Wat gebeurt er als het Vluchtelingenverdrag niet wordt nageleefd?


De rechter kan het besluit van Trump herroepen. Maar politiek gezien heeft deze maatregel verdergaande gevolgen, meent Strik. "Het schept een precedent." Landen in de regio, zoals Turkije en Libanon die miljoenen vluchtelingen opnemen, kunnen het besluit van Trump gebruiken om mensen terug te sturen naar oorlogsgebied. "Het tast de geloofwaardigheid enorm aan."


5 Waar kunnen (Syrische) vluchtelingen nog wel terecht? In Europa?


Europa selecteert niet op ras of nationaliteit. Bovendien is het voor mensen uit Afghanistan, Irak en Syrië gemakkelijker om Europa te bereiken dan de VS, vanwege de geografische ligging. Maar na 2015, toen Europa veel mensen uit oorlogsgebied opnam, scherpten veel landen hun beleid aan. Er kwam de Turkije-deal die vluchtelingen afschrikte om de oversteek naar Europa te maken. En Duitsland - het land dat in 2015 890.000 asielzoekers te verwerken kreeg - bestempelde meer landen als 'veilig', waardoor het aantal afgewezen asielzoekers automatisch toeneemt.


Vandaag praten Europese leiders op Malta over manieren om vluchtelingen nog verder te ontmoedigen Europa te bereiken: er komen projecten om de Libische kustwacht te trainen en mensen te bewegen vrijwillig terug te keren. Italië trekt daar 200 miljoen euro voor uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden