De gesprekken over een nieuw klimaatbeleid beloven ingewikkeld te worden

Beeld fadi nadrous

CDA en GroenLinks waren tijdens de formatie hopeloos verdeeld over een nieuw klimaatbeleid. Ook met de ChristenUnie aan tafel beloven de gesprekken ingewikkeld te worden. Maar iedereen zal moeten bewegen.

Sybrand van Haersma Buma en Jesse Klaver brengen maandag 8 mei somber nieuws mee naar de Stadhouderskamer op het Binnenhof. Het is CDA en GroenLinks niet gelukt. De twee partijen hebben geen overeenstemming kunnen vinden over een klimaatbeleid voor het nieuwe kabinet.

Informateur Edith Schippers is teleurgesteld. Gedurende enkele weken hebben de Kamerleden Agnes Mulder van het CDA en Bart Snels van GroenLinks geprobeerd een gezamenlijk antwoord te vinden op het klimaatakkoord van Parijs. De conclusie, die maandag: beide partijen hebben zelfs nog geen begin van een compromis bereikt.

Het is sowieso niet de beste week van de kabinetsformatie. Drie dagen later, op donderdag 11 mei, opent oud-informateur Herman Wijffels frontaal de aanval op zijn eigen partij, het CDA. In het Algemeen Dagblad zegt hij over Buma: "Die man heeft helemaal niets met het duurzaamheidsvraagstuk." Het CDA, weet Wijffels te melden, frustreert in de Stadhouderskamer de onderhandelingen over het ingewikkelde klimaatprobleem. Buma zou vol op de rem trappen en pijnlijke maatregelen blokkeren.

Schippers heeft dan al besloten dat VVD, CDA, D66 en GroenLinks voorlopig niet meer over het klimaat zullen praten. Eerst de migratie-kwestie oplossen, vindt Schippers. Pas daarna kunnen de andere onderwerpen terug op tafel komen.

Vier dagen later zou deze formatiepoging stranden. Vooral VVD en CDA willen dat het nieuwe kabinet zich hard gaat maken voor op de Turkije-deal geïnspireerde afspraken met Noord-Afrikaanse landen, met de bedoeling vluchtelingen buiten Europa te houden. GroenLinks kan daar niet mee instemmen. "Onze principiële ondergrens is bereikt", spreekt Jesse Klaver na de breuk. "Mensen die vluchten voor oorlog sturen wij niet weg."

Meningsverschillen onderbelicht

Doordat de formatie met Klaver struikelde over migratie, bleven de meningsverschillen over het klimaat onderbelicht. CDA en GroenLinks stonden lijnrecht tegenover elkaar op dit dossier. Ook na anderhalve maand onderhandelen, waren de partijen elkaar niet genaderd.

Toen Edith Schippers een week na de verkiezingen begon als informateur, wist ze dat het klimaat een van de moeilijkste onderwerpen zou zijn. Nederland heeft immers het in 2015 gesloten mondiale klimaatakkoord omarmd, een zeer ambitieus milieubeleid is nu noodzakelijk. Schippers gaf CDA en GroenLinks de opdracht 'om te komen tot een gezamenlijk stuk over CO2-reductie om invulling te geven aan het klimaatakkoord van Parijs'.

Op die bewuste 8 mei kreeg Schippers het resultaat, de notitie met de titel 'Klimaatscenario's', in handen. Het document bleek niet veel meer dan een beschrijving van het meningsverschil tussen CDA en GroenLinks. Halverwege het vertrouwelijke stuk noteerden de Kamerleden Mulder en Snels: 'Er bestaat verschil van inzicht over hoe Parijs vertaald moet worden naar Nederlandse doelstellingen voor 2030'. Met andere woorden: volledige impasse.

Het huiswerk dat CDA en GroenLinks van de informateur hadden meegekregen, hield in dat ze drie scenario's voor CO2-reductie moesten uitwerken. Het eerste ging uit van 43 procent minder CO2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990. Het tweede scenario 49 procent, het derde 55 procent.

Die percentages zijn niet lukraak gekozen. 193 landen, waaronder Nederland, hebben zich in december 2015 gecommitteerd aan het klimaatakkoord. Daarin is afgesproken dat de opwarming van de aarde deze eeuw beperkt moet blijven tot maximaal 2 graden Celsius, en liefst 1,5 graad. Het kabinet heeft toegezegd dat in Nederland de CO2-reductie in 2050 80 tot 95 procent zal zijn, een majeure opgave.

Het Planbureau voor de Leefomgeving becijferde in april van dit jaar wat dat betekent voor de kortere termijn. Wil Nederland 80 procent broeikasreductie in 2050 halen, dan zal dat percentage in 2030 op 43 moeten liggen. En voor 95 procent in 2050 is 49 procent in 2030 nodig. Om aan te geven hoe ingewikkeld dat zal zijn: Nederland stevent, met het huidige beleid, af op 24 procent in 2030.

GroenLinks hechtte veel waarde aan het derde, strengste scenario. In november 2015 kondigde Jesse Klaver, samen met toenmalig PvdA-leider Diederik Samsom, een klimaatwet aan. Een belangrijk onderdeel in dat wetsvoorstel is een verplichting om al in 2030 tot 55 procent CO2-reductie te komen. Klaver destijds: "Dit is noodzakelijk om onze planeet leefbaar te houden."

Mulder (CDA) en Snels (GroenLinks) spraken meerdere keren over de scenario's, zonder succes. Dat de partijen op milieugebied ver uit elkaar liggen, is genoegzaam bekend. GroenLinks staat ingrijpende maatregelen voor. Een (flinke) kilometerheffing, vliegtaks, meer subsidie voor duurzame projecten, verplichtingen om woningen te isoleren, fors minder koeien, varkens en kippen, sluiting kolencentrales in de komende kabinetsperiode.

Het CDA onderschrijft het klimaatakkoord van Parijs, maar wat dat volgens de partij concreet betekent voor het komende milieubeleid, blijkt niet uit haar verkiezingsprogramma. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft in februari dit jaar de voorstellen van politieke partijen doorgelicht om de effecten op mobiliteit, natuur en klimaat in kaart te kunnen brengen. De christen-democraten werkten daar niet aan mee. In algemene zin is het CDA huiverig voor lastenverzwaringen en voelt de partij niet veel voor pijnlijke ingrepen in de agrarische sector.

De gesprekken tussen de twee partijen legden een fundamenteel meningsverschil bloot. Het CDA vindt vooral dat milieumaatregelen ook in Europees verband moeten worden genomen, GroenLinks pleit voor nationale verplichtingen, omdat de Europese reductie-afspraken tot op heden te weinig effect hebben.

Patstelling

Toen aan de formatietafel bleek dat Mulder en Snels in een patstelling waren beland, werd afgesproken dat hun leiders, Buma en Klaver, apart verder zouden praten over het klimaat. Maar ook dat leverde weinig op. Korte tijd later zou de formatiepoging stranden.

Twee dagen na de breuk ontmoette Klaver zijn achterban in de Haagse popzaal Het Paard. Daar gaf hij een heel klein inkijkje in de gestrande onderhandelingen. Klaver was 'best bereid' zijn wens om rekeningrijden in te voeren, los te laten.

Maar dat bracht een oplossing voor het klimaatprobleem niet dichterbij. Vorige week gaf Klaver een interview aan de Volkskrant, nadat ook de tweede formatiepoging met GroenLinks was mislukt. Hij had naar eigen zeggen talloze reacties uit zijn achterban ontvangen. Belangrijke vraag van de kiezers: 'Waarom breekt het op immigratie, terwijl je op andere dossiers misschien veel had kunnen binnenhalen?' Klaver zei in dat interview: "We hadden de eindfase van de onderhandelingen nog niet bereikt, maar ik heb geen moment het gevoel gehad dat we het Verdrag van Parijs zouden gaan halen. Bij lange na niet."

Ambitieuze wet

GroenLinks heeft inmiddels plaatsgemaakt voor de ChristenUnie. Midden volgende week schuiven fractievoorzitter Gert-Jan Segers en zijn secondant Carola Schouten aan in de Stadhouderskamer. De onderhandelingen over het klimaat krijgen een herkansing, waarbij het de vraag is of deze dit keer soepeler zullen verlopen.

In januari dit jaar dienden PvdA en GroenLinks hun ambitieuze klimaatwet in bij de Tweede Kamer. Onder die wet staan ook de handtekeningen van ChristenUnie en D66, de twee partijen die de komende weken met VVD en CDA een kabinet proberen te smeden.

De ChristenUnie presenteerde eind vorig jaar een buitengewoon groen verkiezingsprogramma. Het Planbureau zou later vaststellen dat de partij, net als GroenLinks en D66 overigens, genoeg maatregelen wil treffen om aan het klimaatakkoord te kunnen voldoen. Andere partijen komen met hun plannen niet in de buurt van wat nodig is.

Zo bepleit de ChristenUnie een kilometerheffing voor bestelauto's en vrachtverkeer. De partij is ook voorstander van een zogeheten 'cordonheffing' rond de vier grote steden. Auto's moeten dan betalen om Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht in te kunnen rijden. En de ChristenUnie wil huiseigenaren verplichten tot energiebesparing.

De partij van Segers maakt tot op heden niet de indruk dat ze van plan is veel concessies te willen doen op klimaatgebied. Vorige maand hield de ChristenUnie een congres in Lunteren, waar fractievoorzitter Segers een toespraak hield. Daarin blikte hij terug op het laatste verkiezingsdebat bij de NOS: "Ik stond tegenover VVD-leider Mark Rutte omdat ik wil dat Nederland niet langer een Europese degradatiekandidaat is als het gaat om klimaat en schone energie, maar dat we een koploper worden. Dat we beter gaan zorgen voor de schepping. Wij willen in één generatie van vervuilende energie naar schone energie."

Tijdens datzelfde congres omarmde de partij het klimaat-manifest van D66-prominent Jan Terlouw. In dat document staat onder andere dat 'het kabinet iedere maatregel zal toetsen aan het effect ervan op de kwaliteit van de aarde'. En: 'Het principe 'de vervuiler betaalt' zal uitgangspunt zijn van het kabinetsbeleid'.

Met deze boodschap en zijn eigen verkiezingsprogramma zal Segers de Stadhouderskamer betreden. Er is één belangrijk verschil met de vorige formatiepoging. Toen er met GroenLinks onderhandeld werd, hadden VVD en CDA een aantrekkelijk alternatief achter de hand. Nu dat alternatief, de ChristenUnie, zelf aan tafel zit, zijn er geen andere serieuze opties meer om tot een meerderheidskabinet te komen.

Om dit tot een succes te maken, zal iedereen moeten bewegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden