DE GENERAAL

Tijdens de conferentie over het gevangeniswezen in de ex-Sovjet-Unie in de buurt van Moskou, waar ik vijf dagen bij aanwezig was, kwam Oleg Azovsky, voorzitter van de mensenrechtenorganisatie Humanist uit St. Petersburg op mij toe. Hij had een lijst in de hand, waarop een aantal namen stond van deelnemers. "Vanmiddag" , zei hij, "is er een gesprek met generaal Kalinin, dat is de hoogste chef van het gevangeniswezen in de Russische Federatie. Als u van plan bent ook mee te gaan moet u om drie uur voor het hotel staan, want dan vertrekt de bus naar de stad" .

KOOS VANN WERINGH

Hoewel er die middag belangrijke informatie zou worden verstrekt op de conferentie zelf stond ik om drie uur buiten. Behalve Azovsky was er niemand. Hij ging nog een keer naar binnen, maar de anderen die zich hadden opgegeven hadden geen zin meer of zagen ertegen op een uur in de bus te moeten zitten. Een ging wel mee, maar die wilde niet meer de generaal ontmoeten, hij had, zei hij, "behoefte aan een middag sightseeing" . Toen de bus weg wilde rijden kwam nog een man het hotel uitgehold: een officier van het Leger des Heils die ook bij de conferentie was.

Onderweg vroeg ik hem hoelang het Leger des Heils in Moskou actief is.

is sinds een jaar het geval. In 1923 werd de organistie in de Sovjet-Unie verboden - en nu is zij terug, met ongeveer driehonderd leden in Moskou en honderd in St. Petersburg. In het centrum van de stad bij het gebouw van het gevangeniswezen aangekomen vroeg de Leger des Heilsman: "Waar gaat u naar toe?" Nadat hij vernomen had dat wij een bezoek aan generaal Kalinin zouden brengen zei hij opgetogen: "Maar dan ga ik ook mee, want ik heb vele problemen om bijbels de gevangenissen in te krijgen" .

Na allerlei formeel gedoe en begeleid door twee geuniformeerden arriveerden wij op de verdieping waar de generaal zijn bureau had. Hij was inderdaad in uniform gekleed en had in zijn kamer vijf ambtenaren uit zijn dienst verzameld. Met de grootst mogelijke beleefdheid werden wij begroet. Koffie of thee?

De generaal zei tegen Azovsky: "U wilde mij spreken, gaat u gang" . En deze haalde een papier te voorschijn waarop twaalf vragen stonden die hij wilde voorleggen. Hij kreeg toestemming een bandrecordertje in te stellen. Waarom in die gevangenis zoveel problemen zijn met de kranten, waarom in een andere te weinig voedsel is, enz. Een enkele keer las hij voor uit brieven van gedetineerden.

De vragen werden vriendelijk beantwoord, hoewel te merken was dat het om officiele antwoorden ging. Maar dat is niet ongewoon. Er bestaat een standaardmanier waarop de autoriteiten reageren op kritiek. Ik zag voor mij tal van Nederlandse functionarissen, geconfronteerd met kritische vragen van organisaties als de Coornhert-Liga of de Bond van Wetsovertreders. "Uiteraard, met uw kritiek zijn wij heel blij als die van constructieve aard is en positief kan meewerken een oplossing te bereiken" .

De generaal Kalinin reageerde ook zo. Regelmatig gaf hij het woord aan een van zijn ambtenaren die dan omstandig begonnen uit te leggen wat zij juist allemaal gedaan hadden om verbeteringen door te zetten. In het gesprek klonk ook in sterke mate door dat de Russische gevangenisautoriteiten voor het eerst te maken hebben met mensen, groepen die zich inzetten voor de mensenrechten. Sommigen daarvan treden agressief op. Op de conferentie waren enkele die naast de zaalmicrofoon zaten en te pas en te onpas het woord namen, vooral als een ambtenaar van het ministerie van binnenlandse zaken, waar het gevangeniswezen onder ressorteert, iets verklaarde. Kalinin had een grote afvaardiging naar de conferentie gestuurd. Een keer kwam het tot een keiharde confrontatie tussen een ambtenaar en een jonge advocaat uit St. Petersburg. Het postuur van de eerste en de toon waarin hij sprak deden mij denken aan de figuren die in het tekenwerk van Fritz Behrendt jarenlang het onbegrip van de communistische ideologie waren. Het ambtenarenapparaat bestaat nog grotendeels uit de oude garde. Waar zou het niet meer communistische Rusland ook zo gauw zoveel nieuwe ambtenaren vandaan moeten halen? Aan te nemen valt ook dat nog lange tijd veel bij het oude zal blijven. Deze zomer is een nieuwe wet in werking getreden die veranderingen in het gevangenissysteem wil brengen; het is een eerste stap. De conferentie is een volgende. De Russische media hebben er tamelijk veel aandacht aan besteed, enigszins tot ergernis van generaal Kalinin. Hij beklaagde zich erover dat die kritische figuren en hun organisaties ruimschoots in de publiciteit staan, terwijl dat met zijn organisatie veel minder het geval is en dan nog in de meeste gevallen als er wat fout gaat. Interessant in het gesprek was dat telkens als Azovsky over St. Petersburg gesproken had de generaal in zijn antwoord Leningrad zei. Op zijn uniform droeg hij overigens nog een grote speld met hamer en sikkel.

Nadat alle vragen beantwoord waren en de generaal mij nog wat gevraagd had over de toestanden in het Nederlandse gevangeniswezen kreeg de Leger des Heilsman het woord. Met brede armgebaren legde hij uit welke problemen hij keer op keer had. Een van de ambtenaren stond hem te woord en toen die was uitgesproken zei hij: "Hallelujah!"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden