'De gemeenschap en het collectief zijn in ere hersteld. Da's waardevol'.

PvdA-voorzitter Hans Spekman koestert sociaal-democratische waarden en hekelt efficiency-denken

INTERVIEW | WILFRIED VAN DER BLES EN LEX OOMKES

Onenigheid binnen de partij? Verschil van inzicht over bijvoorbeeld de verkorting van de WW-duur, versoepeling van het ontslagrecht of de strafbaarstelling van illegaliteit? PvdA-voorzitter Hans Spekman vindt dat tegenstellingen binnen de partij over dergelijke onderwerpen niet moeten worden toegedekt, maar bediscussieerd. "Laten we spanningen niet uit de weg gaan. Voor een ledenpartij is dat dodelijk. We hebben geen behoefte aan ja-knikkers."

Vandaag houden de sociaal-democraten een congres in Leeuwarden. Het debat dat Spekman propageert zal hij volop krijgen. Allereerst over de strafbaarstelling van illegaliteit waarover de afdeling Den Haag vier moties heeft ingediend. Daarnaast staat het 'Van waarde'-onderzoek van de Wiardi Beckman Stichting (WBS), het wetenschappelijk bureau van de sociaal-democraten, op de agenda. Met het onderzoek probeert de PvdA aloude sociaal-democratische waarden als bestaanszekerheid, goed werk, verheffing en binding nieuw leven in te blazen.

In februari trok WBS-directeur Monika Sie in een interview in Trouw de conclusie dat de afspraken in het regeerakkoord over WW en ontslagrecht op gespannen voet staan met haar rapport. Als je bestaanszekerheid een belangrijke sociaal-democratische waarde vindt, dan moet je in crisistijd niet morrelen aan de WW of het ontslagrecht, redeneerde ze. Sie toen: "Dit rapport staat op gespannen voet met het kabinetsbeleid. Het volgt een andere logica dan het regeerakkoord."

Partijleider Diederik Samsom was niet blij met die waarneming, maar voorzitter Spekman vindt zo'n discussie alleen maar goed voor de partij: "Ook al zitten we in een coalitie met de VVD, het is cruciaal om het denken niet stop te zetten." Spekman is 'heel blij' dat de plannen met WW en ontslagrecht door het sociaal akkoord met werkgevers en vakbonden zijn verzacht en uitgesteld. Maar niet alleen daarom. "Ook omdat de gemeenschap en het collectief weer in ere zijn hersteld. Bonden en werkgeversorganisaties zijn belangrijke collectieven. Dat ze hun positie hebben herpakt, vind ik enorm waardevol. Waar de organisatiegraad laag is liggen uitbuiting en fraude op de loer. Als mensen door gaan krijgen dat de bond er toe doet, worden ze weer lid."

De PvdA-voorzitter omarmt in grote lijnen het rapport van de WBS. "In de jaren negentig hadden we onder de kabinetten-Kok groot succes met 'werk, werk, werk'. Dat zou nu weer mogen. Maar te lang hebben we een blinde vlek gehad voor de schaduwkanten ervan. De scheuring op de arbeidsmarkt, de flexibilisering, het vakmanschap dat niet meer werd erkend, waardoor mensen zich terugtrokken in hun schulp, zich klein maakten. Het 'Van waarde'-onderzoek heeft goed beschreven hoe alle werk door bedrijven wordt uitbesteed. Het schoonmaakwerk bijvoorbeeld. Vroeger kon je bij Philips als schoonmaker langzaam opklimmen, een carrière maken. Door outsourcing is dat niet meer mogelijk. Om dat te herstellen heb je de sociale partners nodig. Helaas gaan die veel te conservatief om met hun scholingsfondsen. Die bulken van het geld, maar dat willen ze alleen binnen de eigen sector besteden. Terwijl je het geld zou moeten gebruiken om mensen geschikt te maken voor werk in andere sectoren. In de bouw hebben ze dat wel goed geregeld."

Volgens het sociaal akkoord worden werkgevers en werknemers samen verantwoordelijk voor de WW. Bent u niet bang voor een herhaling van de toestanden die we vroeger hadden met de arbeidsongeschiktheidsverzekering WAO die ook door de sociale partners werd gerund en die werd misbruikt om werknemers af te laten vloeien met riante regelingen?
"Toen werd alles afgewenteld op de overheid. Dat zal niet worden herhaald. Het geld voor de eerste twee jaar werkloosheid wordt opgebracht door de overheid. Voor het derde jaar door werkgevers en werknemers. Die hebben er alle belang bij dat zo weinig mogelijk mensen in dat derde jaar WW terecht komen. Wie langer dan twee jaar werkloos is, is bijna kansloos op de arbeidsmarkt. Het is een grote opgave te voorkomen dat mensen zo lang aan de kant staan."

Het 'Van waarde'-rapport vindt dat mensen weer meer voor elkaar moeten zorgen en niet direct naar de overheid moeten kijken voor hulp. Staatssecretaris Van Rijn is daar hard mee bezig.
"Enkele jaren geleden werd een oude vrouw dood aangetroffen in haar flatje. Ze was een paar jaar dood. Niemand had iets gemerkt. Als sociaal-democraat heb je de opdracht dat dat jouw buurvrouw niet is. Ik zie dus absoluut de waarde van dit beleid.

Helaas, hebben veel mensen hun leven zo ingericht dat ze geen tijd meer hebben voor elkaar te zorgen. Ze hebben dubbele banen. We moeten er vanaf dat je met z'n tweeën de volledige week moet werken om de hypotheek te kunnen betalen. Maar de overheid zal daar wel iets tegenover moeten stellen. Zij moet voorwaarden scheppen zodat mensen in staat zijn voor elkaar te zorgen. Daarnaast zal er altijd een basiszorg van de overheid nodig blijven. Zorg dichtbij, dat idee steun ik. Ik deel de overtuiging dat ieder individu zo verschillend is dat met de grote mallen waarmee we nu werken niemand de zorg krijgt die hij nodig heeft."

Wouter Bos veegt met het rapport van de Wiardi Beckman Stichting de vloer aan. Hij beschouwt het als één grote opgestoken vinger naar de belastingbetaler. Er wordt veel solidariteit gevraagd, maar te weinig gelet op de betaalbaarheid.
"Het is totale onzin wat hij daar zegt. In zijn Den Uyllezing ging Bos destijds nog de kant op van wat in het 'Van waarde'-rapport staat. Daar komt hij nu op terug. 'Van waarde' keert zich tegen de dominantie van het efficiency-denken. Laten we ons niet gek maken door dat denken, staat er, er is meer dan efficiency."

Bos wil zeggen dat er grenzen zijn aan de solidariteit.
"Ik zeg niet dat je niets aan efficiency moet doen. Ik zeg dat dat niet de enige beweegreden mag zijn. Echte ondernemers vind je in het midden- en kleinbedrijf. Die zijn veel belangrijker voor het innovatief vermogen van het land dan de grote ondernemingen waar de directie wordt benoemd door de aandeelhouders. Zij zijn louter gericht op de behoeftebevrediging van de aandeelhouders. In de crisis zie je het oude kapitalisme aan het werk. Als dit niet aantoont dat verandering nodig is, dan verandert er nooit wat. De afhankelijkheid van financiële systemen moeten we zien te breken."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden