De gelijkwaardigheid van man en vrouw is echt geen joods-christelijk erfgoed

Beeld Thinkstock

De gedeelde joods-christelijke waarden zorgen al duizend jaar voor gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen in ons land, zei Sybrand Buma zondag tijdens het Carrédebat. Het kwam hem op veel smalende reacties te staan. Terecht, vindt theoloog en communicatieadviseur Jan-Willem Wits.

Het gebruik van de combinatie ‘joods-christelijk’ vraagt altijd grote zorgvuldigheid. Deze term kwam op in de jaren zestig van de vorige eeuw toen onder christenen meer aandacht voor de joodse wortels van het christelijk geloof werd bepleit. Bijna twintig eeuwen leken christenen te zijn vergeten dat Jezus zelf altijd een jood is gebleven.

Die joodse wortels zijn binnen het christendom lang verwaarloosd. Sterker: er bestaat een eeuwenoude antisemitische traditie die ook officiële kerkelijke documenten binnensloop. De Shoah is het weerzinwekkende keerpunt in deze beladen christelijke geschiedenis.

Voedingsbodem voor nazisme

Alhoewel de nazi’s zich nou niet bepaald als vrome christenen presenteerden, ontstond binnen de kerken na de moord op miljoenen Joden het gruwelijke besef dat zij met hun catechese over Jezus en het jodendom bij hadden gedragen aan een vruchtbare voedingsbodem voor de bloeddorstige jodenhaat van het nazisme.

In het westerse christendom heeft de aloude ‘vervangingstheologie’ - waarin de Joden als Gods uitverkoren volk ingeruild werden voor de volgelingen van Jezus - pas in de twintigste eeuw plaatsgemaakt voor het bewustzijn dat het evangelie niet valt te begrijpen zonder de volledig joodse context te kennen waarin Jezus sprak, bad, dacht en leefde. De term ‘joods-christelijk’ is gemunt uit het besef dat antisemitisme en een christelijke geloofsovertuiging nooit (meer) samen kunnen gaan.

Buitenspel

Het gebruik van de term ‘joods-christelijk’ binnen een culturele of zelfs politieke context gaat voorbij aan deze oorspronkelijke betekenis. Het suggereert dat joden en christenen in de afgelopen eeuwen samen in Europa een waardenstelsel hebben opgebouwd waar we nog steeds de vruchten van plukken en die ons onderscheidt van met name de islamitische cultuur. 

Dat is echt onzin. Europa kent hoogstens een christelijke waardecultuur, die deels geënt is op joodse wortels, maar de joodse gemeenschap heeft eeuwenlang buitenspel gestaan. Het gebruik van de term ‘joods-christelijk’ voor politieke doeleinden is een laffe poging om eeuwen van christelijk antisemitisme weg te poetsen.

Met de koppeling van de zogenaamde joods-christelijke traditie aan de gelijkwaardigheid van man en vrouw, maakt Buma het nog bonter. Die gelijkwaardigheid heeft tot de vorige eeuw nooit bestaan. Het kiesrecht voor vrouwen is pas een eeuw oud. Tot in de jaren vijftig moesten vrouwen in Nederland hun baan opzeggen als zij gingen trouwen.

Het is onmiskenbaar zo dat in Europa de afgelopen eeuwen een ontwikkeling heeft plaatsgevonden waardoor het voor vrouwen, homoseksuelen, andersdenkenden en culturele minderheden beter is geworden. Discriminatie van bevolkingsgroepen die elders in de wereld nog doodgewoon is, is in Europa buiten de orde geplaatst. 

Dat is vooral de vrucht van seculiere denkers, ideologieën en bewegingen - zoals de Verlichting, het humanisme en de Franse Revolutie. Dit liberale gedachtegoed is vanuit het christendom in eerste instantie bestreden en pas veel later, deels en schoorvoetend, geadopteerd. De gelijkwaardigheid van man en vrouw met terugwerkende kracht claimen als de uitkomst van duizend jaar joods-christelijk erfgoed is daarom geschiedvervalsing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden