De geldwolf als mens

David Pefko baseert on-Nederlands goede roman op de zaak rond Bernie Madoff

Jerry Kirschenbaum (70) is een geslaagde grootbelegger, die voor zijn klanten miljarden beheert en belegt; zelfs gedurende de financiële crisis slaagt hij erin winst te maken. Hij bezit een heerlijk huis, een boot, een vrouw die hem aanbidt, eigenlijk is de enige 'smet' zijn zoon Andy, met downsyndroom, maar ook die past liefdevol in het gezin.


Jerry is bovendien een leuke oudere man, met vrienden en sociaal verkeer. Waarom heeft hij dan toch zoveel nachtmerries, maagproblemen, paniekaanvallen en slikt hij een batterij aan kalmeringspillen? Het antwoord verraadt hij zelf op een avond aan zijn debiele zoon, die zojuist een scène heeft getrapt op een fijn societyfeestje: "'Waarmee druk, papa?' vroeg zijn zoon. Zonder na te denken zei Jerry: 'Een soort spelletje.' Hij schrok van zijn woorden, maar had wel vaker zulke dingen tegen zijn zoon gezegd als hij alleen met hem was. Jerry wist dat Andy er nooit iets van onthield en er ook niets van begreep." Het is als koning Midas die zijn geheim in de grond fluistert, maar hij komt er niet mee weg.


Yanakis, wiskundig genie en effectenhandelaar bij een andere firma die wel in zwaar weer zit, heeft na maandenlang onderzoek het 'spelletje' ontrafeld; Jerry Kirschenbaum is een oplichter, hij begaat wat heet ponzi-fraude, zijn hele beleggingsimperium is gebaseerd op het verboden piramidespel. Hij belegt helemaal niet maar houdt zijn klanten tevreden met valse voorspiegelingen.


David Pefko (1983) heeft zijn roman 'Daar komen de vliegen' gebaseerd op de befaamde casus van Bernie Madoff, de New-Yorkse miljardenbelegger die zijn klanten op deze manier oplichtte, een zaak waar natuurlijk het nodige over geschreven is maar bij mijn weten nog niet in romanvorm.


'Daar komen de vliegen' is ontzettend knap gedaan. Pefko, eerder al voortreffelijk op dreef in 'Levi Andreas' en 'Het voorseizoen', laat je de overmoed, het charisma en ten slotte de onvermijdelijke neergang van Kirschenbaum/Madoff meevoelen als was je zijn intiemste vriend. Het is het verhaal van de charmante oplichter maar zonder vals of meewarig glimlachje; je voelt echt mee met de man die uiteindelijk in zijn eigen kuil valt. Ook de bijfiguren, zijn vrouw Ruth, de brave chauffeur Eduardo, de miskende horzel Yanakis die alles ontdekt, zijn volstrekt overtuigend neergezet.


De schrijver laat geen steekje vallen en op sommige momenten lijkt 'Daar komen de vliegen' wel een roman van de meester wiens werk David Pefko ongetwijfeld als voorbeeld voor ogen heeft gehad: Philip Roth. Dat is ook direct het enige wat je er mogelijk op tegen kunt hebben, dat de brille van alles, het meeslepende verhaal, de volmaakte milieuschildering met al die Joodse kapitalisten en niet-Joodse krabbelaars een Amerikaanse roman op z'n best hebben opgeleverd, een prachtige, glanzende, rake geschiedenis maar ook bijna te perfect.


Wat is het geheim van dit boek? De stijl, vlotjes, onironisch, beeldend, is eigenlijk helemaal niet zo opvallend, het is vooral het verhaal dat Pefko vertelt met alle sprekende details, Jerry met zijn liefde voor opwindbare machientjes en dure horloges, de krokodillenknuffel van Andy waarin Jerry de juwelen verstopt, de verwende en tegelijk vanzelfsprekende levensstijl van zijn hoofdpersonen; wat we in beeld krijgen is de geldwolf die ondanks alles mens blijft en ten slotte aan zijn vrouw bekent: "'Alles is onzin,' zuchtte hij, 'ik ben onzin, Kirschenbaum and Son is onzin. Ik ben niet wie je denkt dat ik ben, ik ben een crimineel, gewoon een ordinaire crimineel.'"


Vooral knap beschreven is hoe Jerry zijn schuldgevoelens over de jarenlange zwendel als het ware weet te negeren. Hij is niet alleen de volmaakte gentleman-oplichter maar ook een slachtoffer van zichzelf. Ook na zijn val blijft hij onverminderd sympathiek, gewoon een aardige man die eigenlijk ook het beste met zijn klanten lijkt te hebben voorgehad en opgelucht is dat zijn bedrog is ontdekt.


Wat Pefko bezield heeft om een roman als deze te schrijven weet ik niet. Hij moet gefascineerd zijn geraakt door de uitstraling van Madoff alias Kirschenbaum, door de psychologie van de grootste witteboordencrimineel uit de geschiedenis. Het resultaat is een boek dat naar mijn mening kan wedijveren met andere grote schelmenverhalen uit de literatuur, zoals Tijl Uilenspiegel, Felix Krull van Thomas Mann, Henry Fieldings Tom Jones. Een boek van on-Nederlandse kwaliteit.


David Pefko: Daar komen de vliegen Prometheus; 360 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden