De geiten van Benjamin Netanjahoe

Een Palestijnse staat? Zeker, van Netanjahoe mag die er komen. Maar zijn eigen voorwaarden torpederen dat plan weer direct. Verrichtte de premier slechts lippendienst aan VS-president Obama?

Het is het bekende verhaal van de man die bij de rabbijn komt en klaagt dat hij het niet langer uithoudt in zijn kleine woninkje met zijn vrouw en acht kinderen. De rabbijn denkt even na en vraagt of hij nog geiten heeft. „Ja, ik heb twee geiten”, zegt de man. „Welnu”, zegt de rabbijn, „neem die dan in huis.” „Wat?” roept de man, „dat kan toch helemaal niet.” „Doe nou maar”, gebiedt de rabbijn. Na een week komt de man terug en zegtdat hij het echt niet meer uithoudt in huis met zijn vrouw, acht kinderen en twee geiten. „Wel”, zegt de rabbijn, „doe dan de geiten de deur uit.’’ Na weer een week komt de rabbijn de man op straat tegen, hij straalt van geluk: „Wat een ruimte nu die geiten de deur uit zijn!”

„Bibi Netanjahoe heeft de Palestijnen niet met twee geiten, maar met twee olifanten in huis opgescheept”, klonk zondagavond meteen na de rede van de Israëlische premier de conclusie van een commentator. De voorwaarden die Netanjahoe verbond aan een eventuele Palestijnse staat – gedemilitariseerd, zonder Jeruzalem, zonder volwaardig buitenlands beleid, met erkenning van Israël als staat van het Joodse volk, en onder internationaal toezicht – maken die staat tot nog minder dan dwergstaat Andorra.

De grote vraag is of Netanjahoe, onder druk van de VS, slechts lippendienst aan Obama heeft willen bewijzen en die olifanten heeft ingebracht om het idee te torpederen. Of dat hij met zijn erkenning van een mogelijke toekomstige Palestijnse staat, de Rubicon is overgestoken. Dat hij nu in de voetsporen treedt van zijn voorgangers Ariël Sjaron, Ehoed Olmert en oppositieleidster Tzipi Livni, die vier jaar geleden de rechtse Likoed verlieten, omdat ze tot de conclusie waren gekomen dat het ideaal van een Groot Israël niet haalbaar was, dat Israël niet kon en niet wilde blijven heersen over de Palestijnen in de bezette gebieden.

Netanjahoe’s verhaal zondagavond was zacht van toon, maar hard van inhoud. Zijn visie op de recente geschiedenis is die van een Joods volk dat volledig recht heeft op zijn vaderland. Hij spreekt over Judea en Samaria (de Westoever) als het kloppende hart van het bijbelse Israël. Zijn boodschap luidt: wij zijn hier geen passanten, kruisvaarders zoals de Arabische wereld dat graag ziet, die weer te verdrijven zijn. Vandaar dat Netanjahoe erop hamert dat de Palestijnen allereerst moeten erkennen dat Israël de staat is van het Joodse volk. Hun weigering is volgens hem de reden dat er nog geen vrede is. Die onverbiddelijke voorwaarde houdt ook nauw verband met zijn eis dat een oplossing voor het Palestijnse vluchtelingenprobleem gevonden moet worden ’buiten Israël’ – in de Palestijnse staat, in de Arabische wereld of wat hem betreft in de rest van de wereld, maar niet in Israël. De gedachte daarachter is dat Netanjahoe eigenlijk denkt dat de Palestijnen geen twee-statenoplossing willen, maar een anderhalve-staatoplossing: een eigen Palestijnse staat, en een Israël waar de Palestijnse vluchtelingen naar terug kunnen keren en daarmee het Joodse karakter van die staat kunnen ondergraven.

Het woord vrede nam Netanjahoe veelvuldig in de mond. Hij begon er zijn rede mee en hij eindigde ermee. Tussendoor verwoordde hij de narratief waarmee hij is grootgebracht als zoon van een historicus die ooit secretaris was van de grondlegger van het rechtse revisionistische zionisme. Pa Netanjahoe kwam niet echt aan de bak in Israël, waar de heersende Arbeiderspartij de revisionisten het leven zuur maakte. Hij week met zijn familie uit naar de VS waar Netanjahoe een deel van zijn jeugd- en later zijn studiejaren doorbracht. Zijn afkeer van de Israëlische Arbeiderspartij kreeg hij met de paplepel ingegoten. Des te opmerkelijker was het dat hij zondagavond op de conservatieve Bar Ilan-universiteit even buiten Tel Aviv, niet alleen het voorbeeld van de vrede tussen Menachem Begin en de Egyptische president Anwar Sadat aanhaalde, maar ook dat van Jitschak Rabin en de Jordaanse koning Hoessein. En dus niet die met de Palestijnse leider Arafat. Netanjahoe heeft zich van het begin tegen het vredesproces met de Palestijnen gekeerd. Hij liep zelfs vlak voor een doodskist in een demonstratie tegen het Oslo-akkoord van Rabin – wat hem na de moord op Rabin politiek duur kwam te staan.

Maar in feite heeft Netanjahoe misschien meer gemeen met Rabin dan hem lief is. Beiden hadden een mislukte eerste termijn als premier. Rabin moest 15 jaar wachten op zijn terugkeer, Netanjahoe 10 jaar. Rabin kwam tot de conclusie dat het Palestijnse conflict moest worden opgelost, uit angst voor ontwikkelingen in de rest van de regio. Het verhaal wil dat toen hij tijdens de eerste Golfoorlog met zijn vrouw naar de schuilkelder liep, hij ineens vroeg waar eigenlijk alle buren waren. Lea legde hem uit dat die Tel Aviv waren ontvlucht uit angst voor de raketaanvallen. Op dat moment zou Rabin, met zijn ijzeren logica, hebben geconcludeerd dat het ware gevaar niet de Palestijnen zijn, maar de kwetsbaarheid van het thuisfront en landen als Iran en –toen nog Irak– die Israël van verre kunnen bestoken.

Netanjahoe, een neo-conservatief in hart en nieren, ziet in Iran de allergrootste dreiging. „Het grootste gevaar voor Israël, het Midden-Oosten, de gehele wereld, de mensheid is daar waar de radicale islam en de kernwapens elkaar ontmoeten”, sprak hij zondagavond. Hij weet dat hij om die dreiging aan te pakken, als dat al mogelijk is, de VS nodig heeft.

Obama heeft Netanjahoe in hun gesprek in het Witte Huis duidelijk gemaakt dat hij vorderingen op Israëlisch-Palestijnse terrein wil om sterker te staan in de Arabische wereld en zijn aanpak van Iran. Netanjahoe gelooft daar niet echt in, maar wil zeker in dit stadium Obama niet tegenwerken. Sommige waarnemers concludeerden gisteren dan ook dat zijn redevoering in feite bedoeld was voor Obama’s oren, maar daarbij sprak Netanjahoe de taal van de Israëliërs: hun bereidheid tot, hun droom over vrede te midden van een kwade wereld.

„Obama nam ons tien dagen geleden mee op een reis naar wonderland”, schreef de Israëlische journalist Zvi Barel, nog voor Netanjahoe zelfs maar had gesproken. „Een lange magere man, donker en elegant vertelde ons een sprookje waarvan onze oren klapperden. Alles komt in orde, beloofde hij – hij gaat met de Iraanse buurtbruut praten en verzekert ons dat die ons geen angst meer zal aanjagen. Hij sluit vrede tussen de Palestijnen en voegt de Israëlische hand samen met de Arabische. Regionale vrede beloofde hij. Mooier nog, wereldvrede tussen de islam en het Westen. Een processie van broeders en zusters die de zonsondergang tegemoet marcheren.”

Het verschil tussen Obama’s visie en die van Netanjahoe, zo vervolgt Barel, is dat Obama ons een pad biedt waardoor we ons los kunnen maken van onze angsten, terwijl voor Netanjahoe angst een waardevol bezit is. „Obama biedt ons een revolutie in onze manier van leven, terwijl Netanjahoe het product van die levenswijze is. 42 jaar lang hebben wij met bezetting geleefd en toch noemen wij Palestina nog ’de gebieden’, alsof het een leeg stuk onroerend goed is De bezetting is deel van ons DNA en praten over vrede is een onbewezen theorie, zoals de Big Bang.

Niet het ontruimen van nederzettingen, noch een terugtrekken uit de Golan vormt het voornaamste struikelblok voor de vrede. Het obstakel is onze manier van leven, onze routine, de dagelijkse ideeën die we ons eigen hebben gemaakt, en de vrees waarmee we alles rechtvaardigen. Obama bedreigt dat allemaal. Wij prefereren te dromen over allerlei mogelijkheden die niet bewaarheid worden en een leider die ervoor zorgt dat we altijd blijven dromen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden