De geest van Keynes is terug

Symbolisch voor de malaise in Engeland? De kapotte kerstballen van kunstenaar Claire Morgan in een Londens warenhuis. (AP)

De financiële crisis vereist, afgezien van een mondiale aanpak, een oplossing voor elk land afzonderlijk. Drie westerse mogendheden kijken naar de toekomst die zo nadrukkelijk werd bepaald door hun verschillend economisch verleden.

Hij wordt ’de wijsgeer van de kredietcrisis’ genoemd. Niemand anders dan Vince Cable, het onverstoorbare Lagerhuislid van de Liberaal Democraten en oud-hoofdeconoom van Shell, waarschuwt al sinds 2003 onafgebroken dat de Britten, verslaafd aan goedkope kredieten en alsmaar stijgende huizenprijzen, dansten op een vulkaan die ieder moment kon uitbarsten. Hij pleitte als eerste voor de nationalisatie van Northern Rock en het verbod op shortselling van bankaandelen.

De financiële tovenarij in the City zou uitlopen op een tranendal. Niemand die naar Cable wilde luisteren, zo groot was de bewondering voor de slimme, innovatieve bankiers, aan wie iedereen volgens premier Brown –toen hij nog minister van financiën was– een voorbeeld kon nemen. Dankzij hen, zo betoogde hij in 2007 ’leven we in een tijdperk dat de geschiedenis in zal gaan als het begin een nieuwe Gouden Eeuw’. De regering deed alles om the City te faciliteren: lichte financiële regelgeving die de ongebreidelde groei mogelijk maakte en gunstige belastingen.

De bankiers zijn van hun voetstuk gevallen en politici, van links tot rechts, pleiten nu voor strenger toezicht, hogere kapitaalreserves voor de banken en het einde van de extreme bonuscultuur. De voorzitter van de Britse Autoriteit Financiële Markten heeft al een fundamenteel debat aangekondigd.

Zoals Thatcher een einde maakte aan de buitensporige macht van de vakbonden, zo komt er nu een einde aan de macht van de bankiers, schreef analist Charles Leadbeater. Sommige commentatoren zeggen dat er met de banknationalisaties een einde is gekomen aan het Thatcher-Reagantijdperk van marktliberaliseringen en deregulering.

De overheid is weer in. Kranten als the Economist en the Financial Times waarschuwen voor een overreactie. „Kapitalisme heeft altijd crisissen veroorzaakt en zal dat altijd blijven doen. De wereld zou deze laatste crisis, hoe verwoestend die ook is, moeten gebruiken om te leren het beter te managen”, aldus the Economist.

Het politieke debat draait weer meer om de politieke waarden van de grote partijen. Labour, dat traditioneel een grotere rol ziet voor de overheid en overheidsinvesteringen, tegenover de Conservatieven, die staan voor een kleinere overheid en bezuinigingen om de uit de hand gelopen staatsschulden aan te pakken. En dan gaat het om een bedrag dat volgens schattingen straks groter zal zijn dan het Bruto Nationaal Product.

Dit debat zal nog lang voortduren. De eerste prioriteit is het verzachten van de pijn van de economische recessie. De schatkist is volgens economen en Brown-critici leeg, en ook Labour zelf plande voor de kredietcrisis voor soberder overheidsuitgaven. Maar zo zegt Cable: „Voor een ’verstandige strategie om de recessie te bestrijden, moeten we terug naar de leerboeken van Keynes.” Hij pleit ook voor verdere renteverlagingen, en waarschuwt tegen dreigend protectionisme.

De Britse anti-cyclische econoom Keynes lijkt terug van weggeweest getuige de voorstellen van Labour en de Conservatieven. De regering is van plan om miljarden aan overheidsuitgaven aan scholen, ziekenhuizen, sociale woningbouw en andere bouwprojecten –gepland voor 2010-2011– naar voren te halen, om de economie volgend jaar een extra boost te geven. Dit ondanks de hoge overheidsschuld, en alles in de hoop de schok van de recessie enigszins te dempen. „Wij geven meer uit om de economie weer in beweging te brengen”, zei Brown onlangs. Er zijn zelfs Labour-Lagerhuisleden die pleiten voor het nationaliseren van bouwbedrijven in nood.

De Conservatieven beloven in de komende weken plannen te ontvouwen om gezinnen, huiseigenaren, en ondernemers ’door de economische neergang te helpen’. Ze pleiten voor een half jaar uitstel van btw voor het midden- en kleinbedrijf en voor een verlaging van de vennootschapsbelasting. Maar, zo waarschuwde de Conservatieve leider David Cameron: „Op lange termijn moeten we onze economie repareren door de overheidsfinanciën op orde te brengen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden