Column

De gedachte van een PVV op haar retour is prettig, maar prematuur

'De PVV is Wilders, Wilders is de PVV. Na hem komt er niets.' Beeld anp

Een extreem-rechtse vloedgolf overspoelde zondagavond Europa. Alleen een braaf klein landje aan de Noordzee hield manmoedig stand. Daar haalde de grote leider geen enkele van zijn strategische doelen bij deze verkiezingen. In plaats van de drijvende kracht te worden in een gloednieuw eurosceptisch, ultra-nationalistisch samenwerkingsverband in het Europees Parlement, wordt hij hooguit het vijfde wiel aan de wagen van Franse makelij.

Gelukkig voor Geert Wilders kreeg hij zondagavond een zeteltje meer dan vorige week donderdag werd voorspeld. Kon hij toch nog victorie kraaien, hoe onterecht en vals van toon ook.

Wilders preekte aan het begin van de campagne de revolutie. Europa zou het nog van angst dun door de broek lopen door de opmars door de instituties waaraan hij en zijn Europese geestverwanten begonnen waren. Holle retoriek, want het programma van Wilders valt niet uit te voeren via het Europees Parlement. Daarvoor moet hij toch echt in de nationale politiek zijn en een stevige uitslag bij Europese verkiezingen diende dan ook vooral een binnenlands politiek belang.

Moment van glorie
Maar zo krachtig is ook dat signaal niet geworden. De PVV verloor een zetel en, belangrijker, 3,6 procent aandeel in het totaal aantal uitgebrachte stemmen. Donderdag dreigde nog een verlies van twee zetels en die avond lag dat volgens Wilders aan de lage opkomst. Zondag had hij er weer een zetel bij en was die klacht niet meer te horen.

Bij uitstek de Europese verkiezingen hadden zijn moment van glorie moeten en, gezien de uitgangssituatie, ook kunnen worden. Vijf jaar crisis in Europa, de steun van Noord aan Zuid en de dientengevolge krimpende economie en stagnerende welvaart waren op het eerste gezicht voorwaarden, die alleen maar koren op de molen zijn van een eurosceptische partij.

De redenen waarom het zich niet uitbetaalde voor Wilders zijn niet zo maar te achterhalen. Dat Wilders stelselmatig leed onder de lage opkomst lijkt niet erg waarschijnlijk. De opkomst was vijf jaar geleden immers nagenoeg gelijk en toch verliest de PVV nu 3,6 procentpunt.

Nederland is ongetwijfeld minder sceptisch over Europa dan Wilders beweert. Maar om nu te zeggen dat er pro-Europa gestemd is, zoals D66 ons wil doen geloven, is wel erg kort door de bocht. Ook daar ligt op het eerste gezicht niet de oorzaak van het PVV-verlies.

Te vroeg voor conclusie
Zou het kunnen zijn dat de PVV gewoonweg over de top van haar glorie is? Het is een aantrekkelijke gedachte, maar welk bewijs is er voor die stelling? Wilders deed het bij deze verkiezingen slecht en ook bij de verkiezingen voor de gemeenteraden in Den Haag en Almere dit voorjaar waren de resultaten ronduit teleurstellend.

Het zouden aanwijzingen kunnen zijn, maar het is te vroeg voor een stevige conclusie. Een tegenargument zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat de maatschappelijke omstandigheden waaronder Wilders kan gedijen, niet wezenlijk veranderd zijn.

Een afdoende verklaring is er eenvoudigweg niet. Feit is wel dat Wilders zich in de campagne voor deze verkiezingen niet of nauwelijks liet zien. Het gezicht van de PVV was Marcel de Graaff, kleurloos lid van de Eerste Kamer en niet echt handig met de populistische gereedschapskist.

De PVV is Wilders, Wilders is de PVV. Na hem komt er niets. Zou dat de reden kunnen zijn van het uitblijven van de beloofde revolutie?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden