Reportage

De geboorte van ‘Nieuw Moskou’ verstoort de rust op dit eens pittoreske stukje platteland

Tussen het groen is traditionele en eentonige Moskouse hoogbouw verrezen, en niet de geplande Europese laagbouw. Beeld Sergei Bobylev/TASS
Tussen het groen is traditionele en eentonige Moskouse hoogbouw verrezen, en niet de geplande Europese laagbouw.Beeld Sergei Bobylev/TASS

Bewoners van de ingelijfde gebieden rond Moskou voelen zich als indianen, die strijd leveren tegen oprukkende flatwijken en snelwegen, nieuwe vuilstortplaatsen en de teloorgang van hun vertrouwde groene leefomgeving.

Een bulldozer dendert over de smalle hoofdweg van Pychtino. Laag scheert een Boeing richting de landingsbaan van vliegveld Vnoekovo, anderhalve kilometer verderop. Het lawaai overstemt het monotone geraas van de steeds drukker wordende Borovsk-chaussee net buiten het dorp. De rust op dit eens pittoreske stukje platteland is ver te zoeken.

"De stad rukt op", zegt Ilja Sorokin, wijzend naar de kersverse, twintig verdiepingen tellende flatgebouwen net over de dorpsgrens. "Vroeger liepen hier geiten en kippen, want rondom was ruimte genoeg waar ze konden rondlopen. Nu is er geen vrije grond meer beschikbaar."

Ooit was dit een kleine en hechte dorpsgemeenschap. Het bescheiden oorlogsmonument in het midden van Pychtino telt de namen van tientallen jongens die naar het front gingen en nooit meer terugkwamen, vele met dezelfde achternaam, Odinokov. Sommige families wonen hier al sinds het eind van de zeventiende eeuw, vertelt Sorokin (30), die hier vrijwel zijn hele leven heeft doorgebracht.

De Moskouse autoriteiten willen dit gebied ontginnen, op een grove manier Kirill Soevorov Beeld Geert Groot Koerkamp
De Moskouse autoriteiten willen dit gebied ontginnen, op een grove manier Kirill SoevorovBeeld Geert Groot Koerkamp

Al die jaren was Moskou ver weg. Om er te komen moest je lang op de bus wachten of een flink stuk wandelen door het aangrenzende bos, tot de spoorlijn, en dan nog een half uur met de trein. Dat veranderde toen het Kremlin in 2012 besloot het grondgebied van de hoofdstad met een simpele pennestreek meer dan te verdubbelen. 'Nieuw Moskou' was geboren, een landelijk gebied half zo groot als Luxemburg werd aan de stad geplakt om de verwachte bevolkingsgroei het hoofd te bieden en, zei men, de oude stad te ontlasten. Op de kaart oogt de uitbreiding wanstaltig, een geleidelijk breder wordende strook land met een totale lengte van ruim 60 kilometer, tot aan de grens met de provincie Kaloega.

"Onze buurtschap Vnoekovo telde vroeger veertien dorpen", zegt Sorokin. "Daar woonden in totaal 3000 mensen. Met de nieuwe wijken Nabije Peredelkino, Solntsevo-park, Vnoekovo-16 en Rasskazovo wonen hier inmiddels 60.000 tot 70.000 mensen. In zes, zeven jaar tijd is de bevolking vertwintigvoudigd. Het open veld is opgekocht en volgebouwd, pal voor onze neus."

Sorokin beseft dat zijn oude dorp hoe dan ook niet meer terugkomt. Hij probeert er het beste van te maken, door met de nieuwe autoriteiten te overleggen over de aanleg van een speelplaats of door de alarmbel te luiden, als het riviertje Likova weer eens wordt getroffen door een illegale afvallozing, het wateroppervlak groen kleurt en dode vissen komen bovendrijven. "We hebben hier bijna jaarlijks een milieuramp." Voordelen zijn er zeker ook. "Vroeger was hier geen enkele winkel. Nu zijn er scholen, kleuterscholen, winkels, een postkantoor, alles op loopafstand." En gepensioneerden kunnen nu, als volwaardige Moskovieten, aanspraak maken op een beduidend hoger pensioen.

Het leek allemaal zo mooi, begin 2012. Dmitri Medvedev was nog president. Hij zag de plannen voor Nieuw Moskou als een uitgelezen kans een modelstad te bouwen waarmee Rusland waardig de 21ste eeuw kon binnentreden. De beoogde nieuwe wijken van Moskou, zei Medvedev bij de presentatie, "moeten niet de karakterloze slaapsteden worden, waarvan we er helaas al zo veel hebben in Moskou en het land". Nee, er zou "een volledig verbod op woningbouw volgens de oude technieken" komen. En: "In de nieuwe gebieden moet in hoofdzaak laagbouw worden gerealiseerd volgens moderne Europese normen."

Binnen de nieuwe stad zouden speciale clusters komen voor onderwijs, innovatie en bestuur. Overheidsdiensten moesten verhuizen naar een locatie net buiten de huidige ringweg, waardoor het bestuurlijke zwaartepunt van de stad zou veranderen. Geen wonder dat het enthousiasme groot was, onder planologen, architecten en projectontwikkelaars.

Eentonge hoogbouw

Zes jaar later is de desillusie voelbaar. Het droombeeld dat Medvedev schetste is uiteengespat. "Er is niets van terechtgekomen", concludeerde stedenbouwkundige Grigori Revzin drie jaar terug al tijdens het prestigieuze Moscow Urban Forum. Zijn collega Aleksej Novikov sprak van "een enorme planologische vergissing". De overheid is gebleven waar ze zat, de beloofde clusters zijn uitgebleven, behoudens het al bestaande Skolkovo, waar Medvedev met staatssteun een Russische variant op Silicon Valley dacht te organiseren. In plaats daarvan zijn er de grote torenflats die in snel tempo overal in het geannexeerde gebied tussen het groen zijn verrezen: traditionele en eentonige Moskouse hoogbouw die zich in vrijwel niets onderscheidt van de door Medvedev zo verfoeide bestaande slaapsteden.

Iedereen die hier woonde kon in het bos paddenstoelen verzamelen of wandelen Aleksej Zacharinski Beeld Geert Groot Koerkamp
Iedereen die hier woonde kon in het bos paddenstoelen verzamelen of wandelen Aleksej ZacharinskiBeeld Geert Groot Koerkamp

Tot aan 2035 moeten hier volgens de officiële prognose 1,5 miljoen mensen worden gehuisvest, maar de werkelijke aantallen zullen waarschijnlijk flink hoger uitvallen. Steeds meer Russen trekken van elders naar de hoofdstad, en de woningprijzen in Nieuw Moskou zijn een stuk aantrekkelijker dan in de oude stad. De ontwikkeling van de infrastructuur blijft ver achter op de bouwwoede, waardoor het wegennet steeds verder dichtslibt. "Ze hebben dit gebied voor de komende honderd jaar kapotgemaakt", concludeerde Revzin onlangs bitter in een radiouitzending. Hij noemt de uitbreiding van Moskou met grote oppervlakten landelijk gebied een regelrechte kolonisatie. Sommige bewoners van de ingelijfde gebieden voelen zich als indianen, die strijd leveren tegen oprukkende flatwijken en snelwegen, nieuwe vuilstortplaatsen en de teloorgang van hun vertrouwde leefomgeving.

Aleksej Zacharinski (51) woont met tien katten in een bescheiden houten huisje vlak buiten het voorstadje Moskovski. De bruine staketsels van brandnetels verheffen zich tussen de appelbomen in zijn tuin. Ooit lagen de woningen van Zacharinski en zijn buren aan de bosrand, een flink eind van de bewoonde wereld, maar in korte tijd is de stad van alle kanten opgerukt. Het bos verdwijnt, het geraas van de nieuwe snelweg is de hele dag te horen. Een uniek beekdal is volledig dichtgeplempt met grond die vrijkwam bij de aanleg van de metro.

“In het begin was het echt vreselijk, alsof ze een stuk van mezelf afhakten", vertelt Zacharinski, die zijn brood verdient als elektricien, maar in brede kring vermaard is om zijn kennis van paddenstoelen en planten. "Mensen die hier nooit hadden gewoond kwamen uit louter winstbejag de bossen kappen. Ik beschouwde dat allemaal als van mezelf, van ons. Iedereen die hier woonde kon het bos ingaan om paddenstoelen te verzamelen of gewoon te wandelen."

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Zacharinski weet beter dan menigeen wat er op het spel staat. Op zijn computerscherm toont hij foto's van zijn vondsten in het aangrenzende bos, dat al deels is gekapt voor de aanleg van een weg. "Er groeien hier veel bijzondere planten. Daslook, bosanemoon, moerasstreepzaad ook, kijk, dit is de eerste vondst voor Moskou. Dat is een argument om iets, al is het maar een klein beetje, van dat alles te behouden in de bossen van Nieuw Moskou."

Uiteindelijk is dit een niet te winnen strijd, erkent hij. "Ik ben opgehouden me al te zeer op te winden. Ik begrijp dat ik al niet meer jong ben en als je niet de mogelijkheid hebt dit tegen te houden, moet je het ondergaan en je aanpassen aan de situatie." En zeker, de verbeterde bereikbaarheid, de komst van winkels en andere voorzieningen zijn prettig. Maar de stilte, die krijg je nooit meer terug. "Ik heb wel eens gedacht weg te gaan, me misschien ergens in een natuurreservaat te vestigen. Maar mijn ouders zijn op leeftijd en die wonen in Moskou, en de katten kan ik ook niet aan hun lot overlaten."

Exclave

Een kleine 25 kilometer verderop staart Kirill Soevorov (40) mistroostig over de Moskva, die hier nog smal is en hoge, natuurlijke oevers heeft. Achter hem ligt het dorp Oebory waar hij al zijn hele leven woont in het huis dat zijn grootvader, die levend terugkeerde van het front, na de oorlog heeft gebouwd. "Ik kan me niet voorstellen ooit ergens anders te wonen, en zeker niet in de stad."

Het klokkenspel van de barokke zeventiende-eeuwse Verlosserskerk weergalmt over de velden. De stad lijkt ver weg. Dit landschap is eeuwenlang maar weinig veranderd, maar daar zal snel verandering in komen, vreest Soevorov. In de wijde omgeving wordt al twintig jaar gebouwd, meest datsja's en luxe villa's. Het verkeer over de vroeger eenzame landweggetjes is navenant toegenomen tot een vrijwel onafgebroken stroom.

Maar dat is kinderspel vergeleken bij wat er nog voor de deur staat, vrezen de bewoners van Oebory en het aangrenzende Doebtsy. "De Moskouse autoriteiten willen in dit gebied bouwen", weet Soevorov. "Ze willen het ontginnen, op een grove manier, met hoogbouw, miljoenen vierkante meters. En dat terwijl het sinds de tijd van tsaar Nicolaas II verboden was hier langs de rivier te bouwen, omdat dit gebied zo belangrijk is voor de drinkwatervoorziening van Moskou."

Vroeger liepen hier geiten en kippen. Nu is er geen vrije grond meer beschikbaar Ilja Sorokin Beeld Geert Groot Koerkamp
Vroeger liepen hier geiten en kippen. Nu is er geen vrije grond meer beschikbaar Ilja SorokinBeeld Geert Groot Koerkamp

Dat de hoofdstad dit gebied zo graag binnen de grenzen wil hebben is niet verwonderlijk. Dit is gewilde bouwgrond. De schilderachtige boorden van de Moskva stroomopwaarts van de stad, een van de fraaiste landschappen in de regio, zijn vanouds geliefd bij de elite. Enkele kilometers verderop, aan de overkant van de rivier, heeft ook president Poetin zijn residentie.

Het dorp Oebory ligt 17 kilometer van de Moskouse ringweg en ook met de rest van Nieuw Moskou is er geen enkel raakvlak. Een reeks percelen langs de boorden van de Moskva is niettemin bij de uitbreiding van 2012 stilletjes aan het grondgebied van de hoofdstad toegevoegd. De grillige grenzen van de exclaves zijn, op zijn zachtst gezegd, opmerkelijk. Planologische logica is ver te zoeken.

Bulldozers

"Kijk", gebaart Soevorov, staand aan de rand van het dorp. "We staan hier nu nog in de provincie Moskou, maar als je een stap vooruit doet sta je al op de grond van de stad Moskou." Het dorp zelf is aan de Moskouse tekentafel accuraat in de provincie gelaten, al het omringende land hoort nu officieel bij Moskou. "Ik denk omdat ze die dorpsbewoners er niet bij willen hebben, want in Moskou zijn de sociale voorzieningen heel anders, de pensioenen zijn hoger en dat willen ze niet betalen.

Ons dorp is nu een exclave binnen een exclave", verzucht Soevorov. “Wij vallen onder de provincie Moskou en we worden omringd door de stad, Nieuw Moskou." En dat geldt voor zo ongeveer alle dorpen in de omgeving. Op de grond die aan Moskou is toegewezen woont niemand die nog bezwaar kan maken als straks de bulldozers komen. Dát die zullen komen, daaraan twijfelt niemand.

Lees ook:

Wit-Rusland vreest de lange arm van Poetin

De Wit-Russische president Loekasjenko is woedend omdat Rusland de olieprijs heeft verhoogd. Hij vreest dat het een drukmiddel is om Wit-Rusland in te lijven.

Spionnenspel VS-Rusland schimmiger dan ooit

De Amerikaan Paul Whelan wordt al twee weken in Rusland vastgehouden op verdenking van spionage. Maar een ex-medewerker van de Amerikaanse veiligheidsdienst acht het onwaarschijnlijk dat Whelan een spion is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden