De Fyra-enquête: wel spektakel, maar zeker niet makkelijk scoren

Onder de Kamerleden die momenteel het parlementsgebouw binnendruppelen zijn er een paar die met recht kunnen zeggen dat ze het bijna voorbije zomerreces stevig hebben doorgewerkt. De leden van de enquêtecommissie die het miljardendebacle met de falende Italiaanse hogesnelheidstrein op het Nederlandse spoor moeten onderzoeken, worstelden zich de afgelopen weken door dikke stapels ellende. 'Lig op dak met halve meter Fyra archief. Voelt als treinvakantie', twitterde PvdA'er Mei Li Vos op een hete zomerdag.

Het is een goed stel hoor, dat zich gaat werpen op het flitstreindrama waar heel Nederland schande van spreekt. In het onderzoeksteam van enquêtevoorzitter Madeleine van Toorenburg (CDA) zitten, naast Vos, ook nog Henk van Gerven (SP), Ad van der Steur (VVD), Vera Bergkamp (D66) en Machiel de Graaf (PVV).

Begin september beginnen achter gesloten deuren hun eerste vergaderingen, waar ze de vragen gaan bedenken voor de openbare getuigenverhoren in de loop van 2014. Hoe werd gekozen voor de Italianen? Hoe ging de technische controle in de aanloop? Wie waren de politiek verantwoordelijken voor het ergerlijke feit dat het na zoveel jaar voorbereiding nog steeds niet is gelukt een degelijke trein met een fatsoenlijke dienstregeling op de Nederlandse hogesnelheidslijn te laten rijden?

Het lijkt een parlementair onderzoek waar door de veronderstelde opstapeling van blunders de leden van enquêtecommissie makkelijk kunnen scoren. Die schijn bedriegt. Een complicatie is dat op te roepen getuigen van de NS en de Italiaanse treinenfabrikant AnsaldoBreda te maken hebben met lopende juridische gevechten, waarin beide partijen elkaar de zwartepiet toeschuiven. Zolang rechters zich nog buigen over de vraag of de Fyra werkelijk kampt met falende techniek of dat er in Nederland simpelweg te hard en te wild mee door de sneeuw is gereden, kunnen die getuigen uit beide kampen niet vrijuit praten. Zij staan bij de enquêtecommissie wel onder ede, maar hoeven zich niet te belasten in het bankje tegenover de Kamerleden.

Tweede probleem is dat buitenlandse getuigen niet verplicht zijn te komen. "Ach, ik kijk wel of mijn agenda het toelaat", zei de Italiaanse topman van AnsaldoBreda over het onderzoek. Intussen wordt de komende maanden aan allerlei onderhandelingstafels bekeken wanneer en hoe er alsnog met flitstreinen kan worden gereden, wellicht zelfs met een paar Fyra's die het misschien toch nog goed blijken te doen. De parlementaire onderzoekscommissie kan keer op keer worden overvallen door de actualiteit en nieuwe feiten.

Zo rijst de vraag of de Tweede Kamer niet wat al te haastig voor deze enquête koos. Onder druk van de nationale woede over de stilstaande treinstellen. Er kwam al kritiek: PvdA-Eerste Kamerlid Adri Duivesteijn, die eerder een onderzoek leidde naar het falen van grote projecten, zei dat het flukse besluit tot dit onderzoek 'een zoethoudertje' is, waarmee de politiek wil laten zien het probleem serieus te nemen. Staatsrechtdeskundige professor Joop van den Berg meent dat het bij dit soort parlementaire onderzoeken steeds vaker gaat om politieke 'rouwverwerking' en minder om waarheidsvinding.

Vast staat dat de Fyra-enquête spannend spektakel gaat opleveren. Of de politiek er iets van leert voor andere grote projecten blijft zeer ongewis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden