De frisse lucht in Davos moet niet te duur betaald worden

Prof. Dr. D. Post is hoogleraar Sociale Geneeskunde aan de Rijksuniversiteit in Groningen en medisch adviseur van het ziekenfonds 'Het Groene Land' in Zwolle.

DOEKE POST

De zorgverzekeraars zijn in groten getale gaan fuseren en hebben op die wijze meer macht naar zich toegetrokken. De aanbieders van zorg, ziekenhuizen, artsen, thuiszorgorganisaties en welke hulpverleners dan ook putten zich uit in het goed omschrijven van hun produkt. Ze zijn zich meer dan ooit in het verleden aan het opmaken om hetgeen ze aanbieden aantrekkelijk te maken voor degene die het moet gaan contracteren.

Dat heeft een nieuwe dynamiek gegeven in de gezondheidszorg die niet negatief hoeft te worden bekeken. Immers men is zich veel meer druk gaan maken om de kwaliteit van de zorg en vooral ook om die kwaliteit in relatie tot de prijs.

Astmacentrum

Hier en daar zijn ook wel degelijk vervelende bijverschijnselen zichtbaar. Een voorbeeld daarvan is de problematiek waarmee het Nederlands Astmacentrum in het Zwitserse Davos te kampen lijkt te krijgen. Immers een verblijf aldaar is niet goedkoop en de zorgverzekeraars maken duidelijk opmerkingen over de waarde van dat verblijf in relatie met die prijs. Hier en daar lijken er zelfs afwijzingen te komen als een longarts een opname in het Astmacentrum bij de verzekeraar geindiceerd vindt en aanvraagt. Men vindt het te duur en men heeft het idee dat het geen meerwaarde ten opzichte van een behandeling in Nederland oplevert.

Controle

Tot nu toe werd het verblijf door de verzekeraars zonder opmerkingen betaald. Voor de ziekenfondspatienten werd tot aan 1989 kort door een medisch adviseur van de Vereniging van Zorgverzekeraars, de VNZ, de indicatiestelling beoordeeld en werd controle uitgeoefend op de gang van zaken. Op dit moment wordt dat nog steeds - weliswaar in vereenvoudigde vorm - centraal gedaan, maar de afzonderlijke verzekeraars willen veel meer zelfstandig deze opnames beoordelen en dat is de reden dat de ene verzekeraar wel een machtiging geeft voor een verblijf in het hooggebergte en de andere er moeilijk over gaat doen.

Wat voor zin heeft een verblijf voor een astmapatient of anderszins een ernstige longpatient in het Zwitserse hooggebergte? Al bijna honderd jaar functioneert in Davos het Nederlands Astmacentrum (NAD). Aanvankelijk was het een sanatorium voor longtuberculose. Voor die ziekte gold dat frisse en zuivere lucht de kwaal in gunstige zin zou beinvloeden. Met geld van rijke Nederlanders werd een villa gekocht in Zwitserland en werden patienten daar naar toe vervoerd om te kuren. Toen de tuberculose met medicamenten behandeld bleek te kunnen worden, werd de bestemming van de kliniek gewijzigd. Meer en meer werden patienten met ernstige longproblemen als astma opgenomen en men zag een aanmerkelijke verbetering van de kwaal. Al vanuit de jaren vijftig herinner ik mij een patient uit mijn geboortedorp die zodanig invalide was door zijn astma, dat hij eigenlijk alleen maar in huis kon blijven zitten. Toen hij een aantal keren naar Davos was geweest, bleek hij weer in het dorp rond te lopen en zelfs kon hij een baan krijgen.

Astma is een bepaalde vorm van CARA: de chronische longziekten die op grond van een ontsteking tot een voortdurende kortademigheid leiden. Deze ziekten komen bij ongeveer tien procent van onze bevolking voor. Een groot aantal is flink gehandicapt door de kwaal. Het gebruik van zorgvoorzieningen is groot. Men slikt vaak erg veel medicijnen, moet vaak bij de arts voor controle komen en wordt ook nogal eens in het ziekenhuis opgenomen. Een van de oorzaken van astma is het huisstof of andere in de lucht voorkomende stoffen. De astmapatient reageert daar allergisch op en het geeft een vernauwing van zijn luchtwegen. Bij astma spelen ook angst en spanning een uitlokkende rol. Vaak zien we een aanval optreden na een conflict, na problemen of ruzie. Aan de andere kant worden de mensen door het astma ook angstiger: benauwdheid heeft tot gevolg dat men naar lucht moet happen.

Vicieuze cirkel

De astmapatient zit dus vaak in een vicieuze cirkel: benauwdheid geeft angst en die angst geeft vervolgens een toename van de benauwdheid. Nu is het zo, dat in het hooggebergte veel minder stoffen in de lucht aanwezig zijn: er zijn nauwelijks allergenen (stoffen die allergieen opwekken) en de astmapatient voelt zich dus snel veel beter. Hij heeft niet meer de benauwdheidsaanvallen. Daarenboven zijn de patienten een poosje uit hun omgeving, hetgeen een gunstig effect blijkt te hebben.

In het NAD heeft men een behandelingsfilosofie die naast de medische interventie sterk gericht is op het verbeteren van de conditie van de patient, het leren omgaan met het astma en de voorlichting over een gezonde levensstijl. Van groot belang is dat de astmapatient zelf zijn kwaal de baas wordt.

Hoewel dus allang bekend, komen uit de resultaten van wetenschappelijk onderzoek gegevens dat de behandeling succesvol en ook qua kosten efficient is. Als de patient door het verblijf in een allergeenvrije omgeving zelf het gevoel krijgt dat hij meer lucht heeft, geeft dat een vergroting van het zelfvertrouwen, waardoor ook beter kan worden gewerkt aan het 'selfmanagement' van de kwaal, het zelf het astma de baas worden. Het blijkt ook uit een eerste verkenning dat de medische consumptie na de opname in het Nederlands Astmacentrum Davos sterk afneemt. De patient gaat minder naar de huisarts en de specialist en gebruikt ook minder medicijnen. Belangrijker is echter dat hij minder in het ziekenhuis wordt opgenomen hetgeen een forse besparing aan kosten oplevert.

Het lijkt er op dat een bepaald deel van de astmapatienten, met name die groep bij wie de allergische component een grote rol speelt, geholpen is met een opname in het NAD. Het gaat dan uiteraard om de meest ernstige patienten die in Nederland niet voldoende baat hebben bij een behandeling. In die zin is het Nederlands Astmacentrum Davos een derdelijnsvoorziening. We hebben in Nederland een aantal astmacentra die prima werk verrichten op het gebied van de CARA- zorg. Er zou een samenwerking dienen te komen, waarbij het Nederlands Astmacentrum in Davos als behandelcentrum voor ernstige CARA-patienten wordt gebruikt, waar vanuit al deze centra en andere ziekenhuizen in Nederland de geindiceerde patienten naar toe worden verwezen.

Daarenboven is er in het NAD een goed research centrum voor de ernstige CARA aanwezig. Men heeft er veel ervaring en er wordt zeer veel wetenschappelijk onderzoek verricht bij juist die patienten die zo ziek zijn, dat het een hopeloos lijden lijkt. Bij een werkbezoek dat ik onlangs aan het centrum bracht was, ik onder de indruk van de uitgebreide mogelijkheden die voor diagnostiek en behandeling aanwezig waren in de kliniek en waarmee ook uitgebreid onderzoek wordt gedaan. Het zou aanbeveling verdienen om vanuit een Academisch centrum in Nederland de kliniek in Davos te 'adopteren' om zo tot een wetenschappelijk centrum te komen waar de bijna onbehandelbare astmapatienten worden bestudeerd en waar effectonderzoek ten aanzien van de juiste behandelingsvormen wordt verricht.

Heeft het Nederlands Astmacentrum Davos bestaansrecht? Uit de gegevens die tot nu toe verzameld zijn, lijkt het zeker dat er een voordeel is te verwachten bij de behandeling van ernstige astmapatienten in Davos. Er zal echter nog meer onderzoek juist ten aanzien van de kosten-baten moeten worden verricht om te bewijzen dat een behandeling in het NAD ook uit financieel oogpunt niet ongunstig is. Immers als een patient na een behandeling in het NAD minder aan kosten veroorzaakt dan wanneer hij in Nederland wordt behandeld, dan is het 'produkt' dat het NAD levert voor de zorgverzekeraars aantrekkelijk. Maar de 'cost gaat wel voor de baet' uit. De kliniek zal gefinancierd moeten blijven worden om het werk te kunnen blijven verrichten en om aan te tonen dat het kosteneffectief is.

Taak

Heeft de overheid hier niet een taak en kan de politiek niet aandringen op een gegarandeerde financiering uit de AWBZ? Het moet mogelijk zijn een dergelijk unieke situatie zoals die in Davos aangetroffen wordt niet de speelbal te laten worden van de concurrentiestrijd tussen verzekeraars. In de nieuwe ordening in de gezondheidszorg mag een stukje unieke zorg voor een groep zeer afhankelijke patienten, chronische lijders aan een invaliderende kwaal, niet teloor gaan doordat men die zorg gewoon te duur vindt.

Beschermer

Immers in het geweld van de economie moeten we er toch nog wel iets rekening mee houden dat het in de gezondheidszorg gaat om zieke mensen. De overheid heeft zich juist opgeworpen als de beschermer van de zwakken, waaronder de chronische patienten. Met goede wil moet er een oplossing zijn te bedenken voor de problematiek waarin het Nederlands Astmacentrum Davos lijkt te verzeilen. En nogmaals, ik ben ervan overtuigd dat de 'cost voor de baet' uitgaat en dat het zo is dat de 'baet' uiteindelijk groter is dan de 'costen'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden