De Franse president probeert tijd te winnen met een ‘grand débat national’

Een demonstrant in Caen afgelopen weekeinde. De letters ‘RIP’ staan voor referendum bij volksinitiatief, een dezer dagen veelbesproken idee. Beeld AFP

Emmanuel Macron neemt met een grote volksraadpleging een ongekend initiatief, maar ook een riskante gok.

Iedereen kan vanaf deze week zijn of haar zegje doen, online of in zaal­tjes in het hele land. Het grand débat national moet tot 15 maart duren en enkele voorstellen aan de regering opleveren. Een primeur: nog niet eerder is de Fransen op deze manier gevraagd zich uit laten over de toekomst van hun land. Het zijn dan ook bijzondere omstandigheden die tot deze unieke manoeuvre hebben geleid. De storm van de gele hesjes, die na negen weken nog altijd niet is uitgewoed, is met afstand de grootste sociale, politieke en culturele crisis van de afgelopen vijftig jaar.

In een open brief die zondagavond werd gepubliceerd, zet president Macron zelf de lijnen uit voor de mega-praatsessie. Hij onderscheidt vier thema’s (belastingen, milieubeleid, democratie en organisatie van staat) en houdt zijn chers compatriotes maar liefst 33 vragen voor. ‘Welke belastingen moeten volgens u omlaag?’, vraagt het staatshoofd bijvoorbeeld. En: ‘Op welke overheidsuitgaven zou u het eerst bezuinigen? Moet het aantal parlementsleden worden beperkt?’

Taboes

“Voor mij zijn er geen vragen die niet gesteld mogen worden”, benadrukt het staatshoofd. “Wij zullen het niet over alles eens zijn, dat is normaal, zo werkt het in een democratie”, vervolgt hij op een bijna informele toon. “Maar we zullen op zijn minst laten zien dat we een volk zijn dat niet bang is om te praten en uit te wisselen.” En inderdaad, de vraag over immigratie, een onderwerp dat aanvankelijk door ­geschrokken partijgenoten van ­Macron van de conceptlijst was verwijderd, is weer terug. Toch zijn er nog wel taboes. Macron zegt het zelf: “Wij komen niet terug van maatregelen die zijn genomen om investeringen aan te moedigen en die als doel hebben dat arbeid meer loont.” Hier doelt hij onder andere op de omstreden ISF, een vermogensbelasting die hij grotendeels schrapte en die hem volgens de gele hesjes tot ‘een president van de rijken’ heeft gemaakt.

Het debat geeft alle Fransen verantwoordelijkheid, merken veel commentatoren op. Een land dat ­zo zeer ten prooi is gevallen aan verwarring en onrust zou inderdaad een beschaafd gesprek goed kunnen ­gebruiken. Maar je moet wel een bijzonder grote optimist zijn om te denken dat een debat in het huidige klimaat zal leiden tot verzoening. ­Integendeel, de kans op een flop is aanzienlijk. Volgens peilingen zien zeven op de tien Fransen weinig tot niets in het idee en zegt meer dan de helft geen bijdrage te willen leveren. Bovendien is juist met een president die beloofde de politiek te vernieuwen het vertrouwen in politici nog verder gedaald. ‘Wantrouwen’ (37 procent) en ‘afkeer’ (32 procent) zijn de meest genoemde kwalificaties voor het politieke bedrijf. ‘Respect’ scoort slechts 2 procent.

Rampscenario

Macron gokt erop dat de gele hesjes hoe dan ook niet nog een paar maanden het toneel kunnen beheersen. Ze hebben nu nog de steun van meer dan de helft van de bevolking, maar de bijval neemt af, vooral dankzij het aanhoudende geweld, dat tijdens de laatste landelijke protestdag afgelopen zaterdag trouwens meeviel. ­Bovendien is er niet één oppositiepartij – behalve het Rassemblement National van Marine Le Pen – die van de gele hesjes profiteert.

Als de gele razernij uitdooft en er door deze grote consultatieronde een dialoog is hersteld, dan is er ­sprake van een succes. Wie weet is Macron dan in staat om, zoals hij schrijft in zijn brief, ‘de woede te vertalen in oplossingen’. Zo niet, dan heeft Macron de keus tussen vleugellam het einde van zijn mandaat in 2022 afwachten of nieuwe verkiezingen uitschrijven voor de Franse Tweede Kamer, de Assemblée Nationale. Dat is het rampscenario waarin hij zijn grote meerderheid (307 op 577 zetels) dreigt kwijt te raken.

Lees ook:

‘Het is juist veelzeggend dat de opstand van gele hesjes slecht is gedefinieerd’

Ze hebben geen leider, de ontevreden Fransen en Nederlanders die dezer dagen de straat opgaan. Geen programma ook. En dat is geen diskwalificatie.

Gele hesjes jagen Frankrijk op kosten

Om tegemoet te komen aan de gele onvrede trok de regering eind vorig jaar de portemonnee om de koopkracht te verbeteren. Dit pakket maatregelen (gemiste belastinginkomsten en extra uitgaven) wordt geraamd op 12 miljard euro. Hierdoor voldoet Frankrijk volgend jaar niet aan de beruchte 3-procentnorm.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden