De Franse politici slijpen hun messen

AMSTERDAM - Na het referendum over Maastricht heerst grote politieke onzekerheid in Frankrijk.

JORIS VERSTEEG

Iedereen voelt dat er veranderingen in de lucht hangen; niemand weet hoe die eruit gaan zien. De politici slijpen hun messen voor het tijdperk 'na-Mitterrand', maar niemand weet wanneer dat aanbreekt en wie over een half jaar president is of welke regering er komt.

Volgens de grondwet kan president Mitterrand tot 1995 zijn tweede termijn uitzitten, maar de bekendmaking van zijn ziekte wakkert de geruchtenmachine aan, evenals de ambities van zijn potentiele opvolgers. Volgens het politieke spoorboekje zijn er in maart volgend jaar algemene verkiezingen. Vrijwel niemand twijfelt eraan dat deze door de rechtse oppositie worden gewonnen. Het referendum over Maastricht bevestigde de scheiding tussen de socialisten en hun traditionele electoraat.

Blijft Mitterrand aan, dan ziet hij een tweede cohabitation tegemoet, een regering met een andere politieke kleur dan die van de president. In tegenstelling tot de eerste cohabitation van 1986-1988 wacht de politiek verzwakte president na maart een 'harde' cohabitation. Mitterrand heeft een kleinere manoeuvreerruimte om zijn tegenstanders in het kabinet tegen elkaar uit te spelen om daarmee bij de presidentsverkiezingen in 1995 het Elysee aan een socialist te kunnen overdragen. De vraag is of Mitterrand daar nog zin in heeft en fysiek toe in staat is.

Een groot deel van de oppositie voelt er niets voor. Vorige week sprak RPR-leider Jacques Chirac zich tegen een tweede cohabitation uit en riep Mitterrand op na een rechtse overwinning af te treden. Chirac hoopt op vervroegde presidentsverkiezingen na een zege van de oppositie in maart, waarna hij als populairste politicus van rechts de beste papieren heeft om Mitterrand op te volgen. De RPR-leider en burgemeester van Parijs bewaart pijnlijke herinneringen aan zijn premierschap tijdens de eerste cohabitation, toen Mitterrand van de verdeeldheid onder rechts gebruikmaakte en Chirac in de presidentsverkiezingen van 1988 versloeg. Met zijn verwerping van een tweede cohabitation sneed Chirac voorlopig de pas af van de luidruchtige opposanten in eigen partij, Charles Pasqua en Philippe Seguin, de aanvoerders tegen Maastricht en tegenstanders van een tweede cohabitation.

Al vestigde Chirac de aandacht op een mogelijk vervroegd aftreden van Mitterrand, hij weet ook dat de president de enige is die over zijn eigen aftreden beslist. De gaullistische partijbaron Chaban-Delmas herinnerde Chirac eraan dat een 'regeringsstaking' na maart onmogelijk is, met andere woorden dat de oppositie een tweede cohabitation wel onder ogen moet zien als Mitterrand wil aanblijven.

De belangrijkste sleutels zijn in handen van Mitterrand. Een onzekere factor is zijn prostaat, die volgens de hoofdredacteur van de Liberation voor de uitslag van het referendum en de geschiedenis van Europa wellicht dezelfde betekenis had als de neus van Cleopatra voor het Romeinse Rijk.

De problemen bij de ratificatie van Maastricht in Groot-Brittannie en Denemarken kunnen Mitterrand ertoe nopen aan te blijven. De kans dat Maastricht voor het eind van het jaar door alle twaalf landen wordt geratificeerd lijkt verkeken. Europa is het project van Mitterrands tweede ambtstermijn. De president zou op de voltooiing willen toezien voor hij de handdoek in de ring werpt, moeizame cohabitation of niet.

Ook zou Mitterrand een nieuw referendum kunnen uitschrijven in januari over het terugbrengen van de huidige presidentstermijn van zeven tot vijf jaar. Een tweede 'ja', maar dan groter dan 20 september, lijkt verzekerd, waarna Mitterrand als hervormer van het staatsrecht en winnaar van twee referenda waardig kan aftreden. In dat geval vinden vervroegde presidentsverkiezingen plaats en is een tweede cohabitation niet van belang.

De oppositie mag gissen en probeert zich op alles voor te bereiden. Om een herhaling van de nederlaag van 1988 te voorkomen, toen Giscard Chirac maar matig steunde, bepleiten oppositionele politici voorverkiezingen onder de aanhang van de RPR en de UDF om tot een kandidaat te komen.

Volgens de huidige peilingen zouden zowel Chirac als Giscard de socialistische presidentskandidaat-inspe, Michel Rocard, verslaan. Oudpremier Chirac en oud-president Giscard zijn echter matig populair en blijven elkaars rivalen, terwijl andere kandidaten, zoals rechtsbuiten Charles Pasqua, op de loer liggen. Dezer dagen woedt in de Senaat een gevecht tussen conservatieve politici over de nieuwe voorzitter die vrijdag gekozen moet worden. De post kan belangrijk worden, omdat de senaatsvoorzitter het presidentschap waarneemt in geval van ziekte of vervroegd aftreden.

De joker in eventuele vervroegde presidentsverkiezingen kan Jacques Delors zijn. De paradox in de Franse politiek is dat ondanks het sterke 'nee' tegen Maastricht en de neiging om alle problemen aan Brussel toe te schrijven, de voorzitter van de Europese Commissie de populairste politicus is.

Delors wordt in staat geacht om als presidentskandidaat in een tweede ronde voldoende stemmen bij rechts weg te halen om de trap naar het Elysee te bestijgen. De Europese 'tsaar' hult zich in stilzwijgen, maar vast staat dat hij zich opvallend actief in de Franse politiek beweegt. Komend weekeinde richt Delors een politieke club op. Zes ministers zullen aanwezig zijn, evenals Lionel Jospin, een van de belangrijkste voormannen uit de socialistische partij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden