De Forumstemmer wantrouwt de overheid

Forum voor Democratie vierde de overwinning gisteravond in Zeist. Beeld Werry Crone

Stemmers op Forum voor Democratie zijn overwegend werkende mannen uit de sociaal lagere middenklasse. “Ze willen zich afzetten tegen de gevestigde orde”, zegt opiniepeiler Peter Kanne.

Ruim een miljoen mensen, grofweg 1.250.000, kleurden gisteren bij de Provinciale Statenverkiezingen een vakje rood bij Forum voor Democratie. Daarmee werd de partij van Thierry Baudet in één klap de grootste partij in de Eerste Kamer. Maar wie zijn al die kiezers, en wat drijft ze?

De helft van de Forum-stemmers woont in het westen van het land, maar onderaan de streep komen de kiezers uit het hele land. In iedere provincie behoort Forum voor Democratie sinds gisteren tot de top drie van grootste partijen. Zelfs in de Groningse gemeente Loppersum, bekend van de aardbevingen, stemde 6 procent van de mensen op Forum. En dat terwijl partijleider Baudet vrij onomwonden zei dat de gaskraan wat hem betreft wijd open mag blijven staan.

Gevestigde orde

“Als je logisch nadenkt kan je daar met je hoofd niet bij, maar toch zijn die stemmen te verklaren”, zegt Peter Kanne van onderzoeksbureau I&O Research. “Het gevoel van afkeer tegen de elite is sterker dan persoonlijke overwegingen. Mensen willen zich afzetten tegen de gevestigde orde en stemmen dus op Baudet.”

Kanne voerde peilingen uit in aanloop naar de verkiezingen. Qua leeftijd is de Forum-kiezer gespreid over alle leeftijdsgroepen in Nederland. “Een opvallende gelijkenis zit hem in sociaal-economische positie. Het zijn (hard)werkende mensen, waarvan twee derde man, die de gevolgen van het huidige beleid thuis merken”, aldus Kanne. “Deze mensen, met inkomens tegen het modale aan, zien de rekeningen oplopen, hebben voor hun werk een auto nodig en krijgen het gevoel dat zij moeten betalen voor bijvoorbeeld het klimaat. Het zijn potentiële gele hesjes.”

De toelichting van Kanne wordt deels onderschreven door Bert Bakker. Hij is universitair docent politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam en onderzocht het effect van Baudets anti-eliteboodschap. “Mensen identificeren zich dusdanig met de standpunten van Baudet dat ze sowieso op hem stemmen”, zegt Bakker. “Een deel van de kiezers van Forum zien politici in Den Haag als beroepsvergaderaars en zijn het contact met deze bestuurders kwijt.”

Bakker beschrijft de Forum-stemmer als iemand die conflict aantrekkelijk vindt, en dat zelfs opzoekt. “Dit kiespatroon zie je recent in meer landen. In de VS met Trump, in Groot-Brittannië met Brexit en in Duitsland met de AfD.”  De retoriek van FvD, van een Nederland dat ten onder gaat door de heersende elite, heeft gewerkt volgens Bakker. “Het benadrukken van problemen door migratie, Europa en het gebrek aan economische vooruitgang is effectief bij mensen die die van zichzelf al lager van vertrouwen zijn.”

Vertrouwenscrisis

Volgens Kanne neemt het wantrouwen van de Forum-kiezer in de overheid ‘ernstige vorm’ aan. “In december roept de overheid dat de stijgende energierekening paniekzaaierij is en vervolgens stijgt deze rekening toch fors. Voor dit soort incidenten worden politici afgerekend, Forum-kiezers hebben het gevoel dat ze voorgelogen worden.” Dat zie je in de discussie over het klimaat, meent Kanne. “Vrijwel alle beweringen van Baudet worden wetenschappelijk ontkracht. Toch vertrouwen mensen die boodschap niet, zelfs het KNMI vindt men niet meer betrouwbaar.”

Een derde van de stemmers op Forum voor Democratie komt volgens Kanne van de PVV. En ook VVD, CDA en 50-plus verliezen kiezers aan Baudet. “Hij lijkt de erfenis van Pim Fortuyn op te rapen”, zegt Kanne. “Zowel Baudets programma als zijn verschijning doen denken aan Fortuyn. Baudet is een intellectuele dandy die zijn ideeën eloquent kan verwoorden. In dat opzicht verschilt hij met zijn doelgroep, maar dat trekt kiezers denk ik juist aan.”

* De nieuwsbrief van Trouw stelt dat driekwart van de Forumstemmers man zou zijn. dat klopt niet. Het cijfer dat Peter Kanne van I&O Research geeft is twee derde, zoals ook in dit artikel vermeld.

Lees ook:

Thierry Baudet geeft gevestigde politiek een ongekende draai om de oren

Nieuwkomer Forum voor Democratie is in één keer zo groot geworden, dat van het politieke midden nog minder overblijft. Rutte-III moet op zoek naar samenwerking met de linkse oppositie.

De uil van Minerva en de boreale wereld: wat zei Baudet nou eigenlijk?

Tegen twaalf uur gisteravond kwam Thierry Baudet met zijn opzienbarende overwinningstoespraak, die maar liefst twintig minuten duurde. In de bombastische stijl die we inmiddels van de Forum voor Democratie-leider kennen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden