De FNV-strijd is nog niet gestreden

Volgens Ton Heerts zullen de grote bonden genoegen nemen met wat minder macht. Han Noten moet het nog zien.

"Verwacht nou geen big bang in de FNV op 1 januari 2015", zegt voorzitter Ton Heerts. Geen big bang? Was er dan geen grondige verbouwing nodig om de vakbond te redden nadat hij drie jaar geleden bijna van binnenuit explodeerde?

PvdA-coryfee Han Noten was destijds een van de bemiddelaars die de vechtende partijen uit elkaar moesten houden. 'Spannend' noemt hij het fusieproces dat zich in stilte voltrekt. De grote vraag is: doen de invloedrijke bondsbestuurders van Abvakabo en Bondgenoten vriendelijk een stapje opzij? Is het ideaal van gedeelde macht met afwijkende meningen opgewassen tegen de bijna natuurlijke neiging tot centrale machtsvorming en uniformiteit?

Noten spreekt over het aloude principes van eendracht maakt macht en solidariteit. Principes die van toepassing zijn op een vakbond. "Maar dan wel een uit de vorige eeuw", zegt hij. "Een bond die nu nog vanuit dat oude concept redeneert, is ten dode opgeschreven.

"Bij 'eendracht maakt macht' vertaalt solidariteit zich in collectiviteit en in uniformiteit. Kijk naar de arbeidsmarkt van nu en je ziet een enorme diversiteit in contractvormen. De een is vast, de ander flex of zzp'er. De collectiviteit van vroeger bestaat niet meer. Wie zit er nog te wachten op de voorzitter van de vakbeweging die ons gaat vertellen wat ons belang is? Dat accepteren we niet meer. Ik niet, in elk geval."

De FNV gaat de moderne tijd in door de grote bonden Abvakabo, Bondgenoten, Bouw en het kleinere FNV Sport te fuseren en op te splitsen in sectoren. Medewerkers van NS vallen dan bijvoorbeeld niet langer onder het veelkoppige FNV Bondgenoten, maar onder FNV Spoor.

Al zegt Heerts dat hij streeft naar sterke, autonome sectoren in zijn bond, helemaal gerust is Noten er niet op. Zo vraagt hij zich af of de sectoren ruimte krijgen om bijvoorbeeld zelf de looneis te bepalen. "Nee", zegt Heerts duidelijk. "Het arbeidsvoorwaardenbeleid wordt deels centraal bepaald. Dat is algeheel FNV-beleid, want de kracht zit hem in het collectieve."

Toch komen de sectoren niet te veel onder centraal gezag te staan, zegt Heerts. Hij noemt als voorbeeld het kunstwerk van een vrouw met afgehakte ledematen langs het spoor bij Lisse, dat onlangs in het nieuws kwam. Het deed machinisten denken aan ongelukken op het spoor. "De sector FNV Spoor zei: dit pikken we niet. Ze ondernamen actie, binnen een dag verscheen het persbericht, haalden zij het journaal en voerden overleg. Het beeld is verplaatst zonder dat de rest van de FNV eraan te pas kwam."

Naast de sectoren heeft FNV een tweede grote hervorming doorgevoerd: het ledenparlement met vertegenwoordigers van de sectoren. Horeca, overheid, vervoer, allemaal stemmen ze mee over de koers van de FNV. Maar omdat een meerderheid van de leden afkomstig is van Abvakabo, Bondgenoten en Bouw, kunnen de drie grootste bonden hun wil opdringen aan anderen.

"Dat wordt de grote kwestie het komend jaar", zegt Noten. "Gaat men de opsplitsing gebruiken om diversiteit toe te laten? Of probeert iemand de macht te grijpen. Als dat gebeurt, voorzie ik het ergste."

Volgens Heerts is er nog nooit bloksgewijs gestemd. Hij ziet juist dat leden steeds meer naar de inhoud kijken, en minder naar de bond waar ze bij horen.

Met de diversiteit en spreiding van de macht zit het wel goed, volgens de FNV-voorzitter. Noten moet het nog zien. Volgens hem is het gevaar dat Bondgenoten en Abvakabo hun positie willen behouden nog niet definitief geweken.

Heerts kent de argwaan tegen de bondsbestuurders. Voor hem is dat een gepasseerd station. "Die aparte besturen verdwijnen. Dat heeft men al afgewogen toen de bonden vorig jaar instemden met de nieuwe structuur. Het is ontegenzeggelijk waar dat we ook met cultuurverschillen te maken hebben. Maar welke organisatie heeft dat niet na een fusie? We komen nu aan het eind van het proces. Dat is best spannend. Maar ik heb de indruk dat alles prima verloopt. Daarbij, als Abvakabo en Bondgenoten hun macht hadden willen behouden, hadden zij wel als een blok in het ledenparlement gestemd. Of in de eerste plaats niet meegedaan aan het fusieproces en de oprichting van het ledenparlement."

Ja, er zijn flinke discussies over wie wat beslist, erkent Heerts. En dat zal na 1 januari niet voorbij zijn.

"Dat is alleen maar goed. Er zal geen FNV ontstaan waarin iedereen het met elkaar eens is. Dat beogen we ook niet."

Wat Heerts daarmee zegt, is dat de vakbond waarin iedereen zich achter de top schaart en met één mond spreekt verleden tijd is. "Daarnaar streven zou tegengesteld zijn aan de bedoeling om herkenbare sectoren te maken met een grote mate van autonomie."

De hervorming

In 2011 ontbrandde in de FNV een strijd die de vakcentrale bijna fataal werd. Aanleiding was de verhoging van de AOW-leeftijd. De vakcentrale was voor, de twee grootste bonden, Abvakabo en Bondgenoten, waren tegen. Vorig jaar omarmde de FNV het plan voor een grootschalige hervorming. Volgens dat plan zullen Bondgenoten, Abvakabo, Bouw en Sport fuseren en zich opsplitsen in marktsectoren. In oktober dit jaar moet het congres definitief een akkoord geven voor die fusie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden