De fluwelen revolutie

Er lijkt een einde gekomen aan het gekuip, gehossel en gefrommel na Suriname's fluwelen revolutie. Voor Wijdenbosch is het laatste uur geslagen, de oppositie kan tevreden zijn na de stemming in de Assemblee. De verenigde oppositie komt volgende week met kandidaten voor de nieuwe leiding in het land. Op een tegencoup wordt niet meer gerekend.

Paul Somohardjo leest wat eisen voor waaraan de nieuwe Surinaamse president en zijn team moet voldoen. ,,Van onbesproken gedrag zijn. Integriteit...Bouterse geen kans'', grijnst hij. ,,Nooit eerder zijn gevonnist voor strafbare feiten...Soemita geen kans.'' De profielschets van het Gestructureerd Samenwerkingsverband die als basis dient voor de nieuwe interim-regering windt er geen doekjes om. Het zakenkabinet - want dat moet het worden - moet Suriname weer opstuwen in de vaart der volkeren; economisch, juridisch, maatschappelijk. Opdat het een land wordt met aanzien en respect.

,,Minstens een jaar moet het zakenkabinet krijgen, maar niet langer'', zegt hij cryptisch. Kortom, maximaal een jaar, en dan verkiezingen. Er zijn na de vorige verkiezingen van '96 twee overlopers geweest uit zijn eigen gelederen die de coalitie rondom Jules Wijdenbosch mede mogelijk hebben gemaakt. Ze hebben toen de naam Pendawa Lima gekaapt, en die zetels wil hij zo snel mogelijk met zijn Pertjajah Luhur heroveren. En dat lukt hem zeker, weet hij, tenslotte betekent de nieuwe naam 'Vertrouwen in de Allerhoogste'.

Met een goed georkestreerde democratische machtsgreep in het parlement heeft deze week het Gestructureerd Samenwerkingsverband - de verenigde binnen- en buitenparlementaire oppositie - de regering Wijdenbosch naar huis gestuurd. Nou ja, naar huis, het kabinet is dan wel ontslagen, de president en zijn vice-president geven geen krimp. Vice-president Radhakishun weigert botweg op te stappen, president Wijdenbosch houdt zich oostindisch doof. Dat wordt nog leuk straks, de nieuwe president versus 'Jan-zonder-land' Wijdenbosch.

Even werd het nog gevaarlijk, toen aan de vooravond van de stemming in de Nationale Assemblee vanuit de NDP, de partij van Wijdenbosch en voorzitter Desi Bouterse, pogingen werden ondernomen om leden van de oppositie naar de overkant te lokken, vertelt Adiel Kallan, een van de actieleiders en strateeg van de NPS, de grootste oppositiepartij. Er zou een bedrag van dertig miljoen Surinaamse guldens zijn geboden, volgens de huidige koers zo'n halve ton aan Nederlandse guldens, aan tenminste één oppositielid om de motie van wantrouwen tegen 'Bosje' c.s. niet te steunen. Nee, namen wil Kallan niet noemen, maar iedereen bleef binnen de boot en Bosje en de zijnen kregen met 27 tegen 14 stemmen bij 10 onthoudingen hun congé.

Voor Johnny Kamperveen, programma-directeur van radiostation ABC, was de nederlaag van Wijdenbosch geen verrassing. Van begin af aan zat de de boel immers al fout, het Surinaamse volk had in mei '96 duidelijk voor voortzetting van de Nieuw Front-regering van Ronald Venetiaan, maar door bedrog, omkoping en overloperij kon Wijdenbosch toch regeren, met Bouterse als grote regisseur van dat monsterverbond.

Met Bosje aan de leiding als marionet van Bouterse. Althans, dat was het idee van de ex-dictator en ex-legerbevelhebber. Het idee, zegt Kamperveen, dat wanneer Bouterse voldoende was 'gedemocratiseerd', politiek was geschoond als adviseur van staat, deze Bouterse Bosje straks zou kunnen opvolgen. Bosje als tussenpaus.

Maar die macht beviel Wijdenbosch wel. Kreeg ook door dat hij zelf daarvoor alle ruimte kon scheppen, door de controlerende en wetgevende instanties, zoals centrale bank, rekenkamer, Assemblee, aan de kant te schuiven. Hij drukte door wat hij wilde, op een bijna dictatoriale manier, zegt Kamperveen, buiten alles en iedereen om, en had daarvoor ook 'De Grote Leider' niet nodig. Bouterse werd zelfs een blokkade voor Wijdenbosch's ambities, Bouta moest weg.

Er gaat een gezegde dat 'tegen alles een medicijn bestaat, behalve tegen eerzucht en zelfoverschatting'. En die zelfoverschatting, gevoed door een clique van slechte adviseurs, werd Bosje fataal, zegt Kallan. Adviseurs als Dilip Sardjoe, die Wijdenbosch in slaap suste: ,,het gaat best goed in het land, kijk maar hoeveel auto's er rijden''. Auto's van drugsdealers, van andere gisse lieden die zo hun zwarte geld witwasten. Sardjoe, ongeveer 's lands rijkste man, die volgens de mofokoranti, de geruchtenmachine, onder het motto when money talks, people walk de overloop van verschillende Assemblee-leden naar het kamp van Wijdenbosch regelde. Zoals de complete KTPI, de Javaanse partij van Willy Soemita, waarvoor Soemita een hotel op de Antillen ten geschenke kreeg, zo weet Somohardjo, en de KTPI vijf ministers in het kabinet-Wijdenbosch.

En dan de desertie van de BVD, de Basispartij voor Vernieuwing en Democratie, die zich losscheurde van de VHP, de Nieuw Front-partij van Jaggernath Lachmon, en onder leiding van Atte Mungra de zijde koos van Bosje. Waarop Mungra minister van financiën werd en een ander promiment BVD-er, Marijke Djawalapersad, zich voorzitter van de Assemblee kon noemen. ,,Ze heeft een mooi huis gekregen'', zegt Kallan, ,,en nog extra daggeld ook.'' Er zijn 'fake'-dollars in omloop, zegt hij, waarop op de ene kant de beeltenis staat van Sardjoe, en op de ommezijde die van de Assemblee-voorzitster. Dallapersad is haar bijnaam, dalla staat voor dollar.

,,Mijn jongens, Hendrik Djoeharie en Ertam Stram'', zegt Paul Somohardjo, ,,krijgen bijna elke dag aanbiedingen om over te stappen naar de coalitie. Het laatste bedrag dat genoemd is, was 75 miljoen Surinaamse guldens.''

Verloedering, corruptie, fraude, narcocratie. Kenmerken van de periode-Wijdenbosch, zegt Kallan. Maar niet alleen van die periode. ,,Dat proces is eigenlijk begonnen na de sergeantscoup van Bouterse in 1980'', zegt Kallan. Wat 1980 met zich meebracht, zegt hij, was een cultuur van: met geweld kun je je doel bereiken. Later, in het najaar van 1982, toen het volksverzet de dictatuur van Bouterse bijna op de knieën had gekregen, kreeg je de decembermoorden. Op instigatie overigens, zegt Kallan, van Errol Alibux, destijds premier, anno nu demissionair minister onder Wijdenbosch, tevens een van diens vertrouwelingen.

Alibux meende toen dat het Surinaamse volk een 'schokeffect' verdiende, zo heet het, en dus werden er vijftien prominenten vermoord.

Diezelfde Alibex, zo heeft Kallan vernomen, heeft er tijdens de heetste uren van de protesten van de afgelopen twee weken in de ministerraad op aangedrongen om keihard op te treden tegen de demonstranten. Met geweld, desnoods met vuurwapens. Op een enkel incident na, is dat er gelukkig niet van gekomen.

Maar goed, na de moordpartij van 8 december '82, raakte Suriname nog meer geïsoleerd. De buitenlandse steun viel vrijwel geheel weg, waardoor er nog meer gehosseld en gefrommeld werd, zegt Kallan, nog meer financieel gerotzooid. En door het dichtdraaien van de geldkraan nam ook de drugshandel een enorme vlucht, met alle daarbij behorende corruptie van de overheid. Bouterse's vertrouweling Etienne Boerenveen, die in de Verenigde Staten in de val van de narcoticabrigade liep, Henk Herrenberg, die naar Colombia reisde om wat zaakjes te regelen. Kalan: ,,Er is geen bewijs voor, allemaal mofokoranti, maar in Suriname kwamen er wel overnight flink wat miljonairs bij.''

Die decembermoorden hebben er psychologisch zwaar ingehakt bij de Surinaamse bevolking, meent Kallan, waardoor ook het politieke klimaat totaal werd verziekt. Er ontstond een cultuur van behoedzaamheid, van achterdocht. Een sluier die, zegt Kallan, pas met volledige opheldering over de decembermoorden kan worden weggetrokken.

Zelfs in de voorzichtige jaren van de eerste echte democratie, na 1987, bleef het nog op eieren lopen, had Bouterse de touwtjes nog strak in handen, met als consequentie de telefooncoup van 1990 waarbij de regering Shankar tot aftreden werd gedwongen en werd opgevolgd door Kraag en Wijdenbosch.

Maar Venetiaan kwam, in 1991, de man met de 'schone vingers', en Venetiaan zou gebleven zijn na '96, ware het niet dat er weer een coup volgde. 'De kapitaalscoup', noemt Kallan die. Bloedeloos, en zonder dreiging met geweld, maar via de portefeuille, met goederen en diensten. Waardoor bij de presidentsverkiezing in de derde ronde, in de ruim 800 leden tellende Verenigde Volksvergadering, menig granman en kapitein uit afgelegen districten en ressortsraadsleden tegen beloning van geld en goederen hun stem gaven aan Wijdenbosch. En het proces van gekuip, gehossel en gefrommel weer doorgang kon vinden.

Daar lijkt een halt aan toegeroepen afgelopen week, in de Surinaamse 'fluwelen revolutie', met als hoogtepunt de stemming in de Assemblee, het parlement dat slechts minachting oogstte van Wijdenbosch, die er met zijn arrogantie van de macht overheen walste. Voor Bosje was het afgelopen dinsdag zijn politieke laatste uur, voor de oppositie was het haar finest hour.

En nu de volgende stap, de keuze van de nieuwe president en zijn manschappen. Volgende week zal het Gestructureerd Samenwerkingsverband met zijn kandidaat komen. Een a-politieke kandidaat, zoveel is zeker, dus geen Venetiaan. De namen van Henk Telting, oud-president van de Nationale Bank, van Marcel Meijer, voorzitter van het Surinaams werkgeversverbond, doen de ronde. Zelfs die van Hans Prade, maar die vindt men toch teveel een 'babbelaar'. En er zullen tegenkandidaten komen, waarna de datum valt van de eerste ronde van de verkiezing in het parlement.

Kamperveen gokt op een overwinning van de oppositiekandidaat in de eerste ronde, wanneer een tweederde meerderheid vereist is, 34 van de 51 zetels. Hij ziet naast de BVD ook de voltallige KTPI van Soemita uit de Wijdenbosch-coalitie overstappen. Tja, 'Willy de Windvaan', maar dat hotel kunnen ze hem toch niet meer afnemen. Somohardjo houdt het op de derde ronde. Tot aan de de Verenigde Volksvergadering dus, maar hij is er van overtuigd dat taferelen als in '96 achterwege blijven.

Vrees voor een coupachtige reactie van Bouterse of andere strijdlustige elementen is er nauwelijks. ,,Er komt nooit meer een soldaat de straat op, nooit meer een staatsgreep'', zegt Johnny Kamperveen. ,,Dat wordt niet meer gepikt, niet door de mensen op straat, niet door de buitenwacht, de VS, Nederland, Brazilië. Die grijpen in, die willen geen gedonder in de regio. En de mensen die er eventueel op uit zijn, komen de kazerne niet in, komen niet bij de wapens. Voor mensen als Alibux, etter in de Surinaamse politiek, is het voorbij.''

Bouterse heeft overigens niet zozeer te vrezen voor prompte uitlevering aan Nederland. Niet bepaald prioriteit nummer één van de nieuwe regering. Dat is het ongedaan maken van de enorme staatsschuld waarmee Bosje haar opzadelt, volgens Kallan zeker 450 miljoen dollar. Plus het aanknopen van hartelijke betrekkingen met Den Haag, met wellicht een financiële handreiking als welkomstgeschenk. Tenslotte kwam de Nederlandse regering na de coup van Bouterse in 1980 meteen over de brug met 500 miljoen als steun, en dat was een militaire, ondemocratische staatsgreep. Dit is een fluwelen revolutie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden