De flamingo: Tropische mafkees in het zompige veen

JELLE REUMER

Hoe zou je het beste een flamingo kunnen beschrijven? De dichteres Mischa de Vreede schreef in 1959 de volgende dichtregels: 'Heel mooi deze vogels / zij zijn rose / onder hun oksels / zij vliegen vermomd als bloem / zij bewonen hun veren / tot in de puntjes / zij zijn hooglopende krullen'. Dat komt als beschrijving een eind in de richting, maar ornithologen zullen er niet zo veel mee kunnen. Ik vernam ook de omschrijving 'zuurstok met veren'. Zelf - minder dichterlijk begaafd - zou ik eerder denken aan een grote roze suikerspin op een bamboe bonenstaak.

Flamingo's zijn echt rare beesten om te zien: een roze verenpak en extreem dunne en hoge poten, waarvan je er bij staande flamingo's dikwijls maar één ziet omdat de tweede poot als het landingsgestel van een vliegtuig is opgetrokken en in de roze romp verborgen. En dan die rare kop met een snavel die aan de basis normaal begint, maar halverwege pikzwart wordt, en dan naar beneden buigt alsof hij is verschroeid en half gesmolten. De evolutie heeft zichtbaar een mafkees voortgebracht.

De flamingo, Phoenicopterus roseus, is een tropische verschijning die desondanks ook in Nederland voorkomt. De eerste associatie die we hebben bij de roze ibisachtige is niet met het zompige veen van de Lage Landen maar eerder met van hitte zinderende zoute lagunes in de Cariben onder een strakblauwe lucht. Sinds jaar en dag broeden flamingo's in het Zwillbrocker Venn, een Duits maar bijna Nederlands hoogveengebied ten oosten van Groenlo. Het is het meest noordelijke broedgebied van de roze steltlopers.

De flamingo's die we allemaal kennen van de toeristenfolders over Bonaire behoren tot een andere maar nauw verwante soort, Phoenicopterus ruber. De van het Grieks afgeleide 'Latijnse' naam Phoenicopterus betekent letterlijk 'karmozijnen vleugel'. De Nederlandse naam flamingo heeft naar alle waarschijnlijkheid ook een relatie met de kleur rood en met vuur: denk maar aan woorden als flama, flamme, vlam. Toch wordt ter verklaring van het woord flamingo ook de relatie met Vlaanderen en Vlaams aangegeven, wellicht omdat men ooit de in het druilerige Noordwest-Europa woonachtige Vlamingen (flamencos in het Spaans) een nogal roze huidskleur toedichtte. De roze veren van de flamingo worden echter niet veroorzaakt door gebrek aan zon, maar door carotenen, kleurstoffen die in bijvoorbeeld worteltjes zitten, en ook in flamingovoedsel: garnalen en algen.

De snavel waarmee ze hun voedsel oplebberen verdient nog wel enige aandacht. Die heeft een eigenaardige vorm, iets als een omgekeerd bootje. Flamingo's zijn zogenoemde filter-feeders, ze eten door kleine garnaaltjes, ander eetbaar grut en algen uit het water en van de bodem te filteren. Ze doen dat op hun kop, dat wil zeggen dat de lange nek met aan het uiteinde de kop omlaag wordt gebogen waardoor de kop ondersteboven de bodem raakt. Met de bovensnavel wordt het bodemmateriaal losgewoeld en vervolgens gefilterd door een kamvormig uitgegroeide structuur van de snavel die als zeef werkt. Het is het principe van de luizenkam, dat in de natuur ook door baleinwalvissen wordt gebruikt. Alleen zijn die niet roze.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden