De filosofen zijn het moederschap vergeten

Waar ik een beetje jaloers op ben, is dat Rodante ook met haar eigen handen baby's op de wereld heeft gezet." Aan het woord is Joke Hermsen, Rodante is haar eigen dochter, die niet alleen vroedvrouw is, maar ook filosofe, net als haar moeder.


In de nieuwe Filosofie Magazine voeren ze een tweegesprek over de betekenis van geboorte, een thema dat in de filosofie bepaald stiefmoederlijk bedeeld is. Want terwijl dood in het werk van Plato, Schopenhauer, Kierkegaard en Heidegger een centrale plaats inneemt, is dat niet het geval met wat Hannah Arendt 'nataliteit' noemt. "Filosofen waren vroeger altijd mannen", legt Rodante de Waal uit. "En mannen waren lange tijd niet aanwezig bij de bevalling (...) De geboorte is daarom nooit in de boeken beland."


Terwijl baren toch een ervaring is die om reflectie vraagt. Joke Hermsen: "Je hebt niets meer te zeggen, je lichaam neemt het over van je bewustzijn." Dochter Rodante vult aan dat je tijdens het baren je oude perceptie van je 'ik' verliest. "Dat 'ik' komt nooit meer terug. Voortaan is het altijd 'wij'. Het is alsof jouw persoon zich tijdens de baring verdeelt over jezelf en je kind, met wie je altijd mee zult voelen." Baren en egoïsme gaan dus niet samen, analyseert De Waal, en alleen al daarom zouden we er vaker over mogen nadenken.


Vanuit haar praktijk als vroedvrouw ziet de vroedvrouw-filosofe nóg een reden meer te schrijven over 'geboortelijkheid'. Moeders krijgen wel praktische tips over borstvoeding of hoe ze de babykamer moeten inrichten, maar er bestaan amper boeken over wat het betekent om een ander mens in jouw lichaam te dragen of het op de wereld te zetten. Dat gebrek aan weerklank kan jonge moeders eenzaam maken. Ze zoeken naar woorden om hun ervaring betekenis te geven, maar vinden die niet.


Over eenzame vrouwen bericht ook De Waarheidsvriend, de wekelijkse uitgave van de Gereformeerde Bond. Alleen gaat het hier niet over jonge moeders, maar over predikantsvrouwen die hun man verliezen - hetzij door de dood, hetzij door een scheiding. Wat de oorzaak ook is en wie er ook schuld draagt aan hun nieuwe status van alleenstaande, altijd moeten de vrouwen de pastorie binnen een half jaar verlaten.


Vroeger kregen ze steun uit een in 1922 opgericht fonds, maar dat gebruik is bijna verdwenen. Gezien de royalere overheidsregelingen is dat wel een beetje te begrijpen, maar toch is het goed dat het Steunfonds Predikantsgezinnen het vergaarde vermogen nog beheert, vertellen bestuursleden C. Westerveen en M. Sonnenberg. Niet alleen omdat de vrouwen nog steeds een inkomensval meemaken, maar ook omdat ze van de kerk weinig emotionele steun krijgen. "Je hoort echt dingen die niet kunnen", aldus Westerveen. "Dat de nieuwe dominee komt vragen of hij alvast de maat van de gordijnen mag nemen bijvoorbeeld".


Er wordt ook geleden áán de kerk, en daar wil het fonds iets aan doen, bijvoorbeeld door eerder te bemiddelen met de kerkeraad.


Voor gescheiden vrouwen is de verandering misschien nog moeilijker dan voor weduwen, vertelt Westerveen: zij krijgen in de Gereformeerde Kerk amper aandacht. Pijnlijk zijn voor deze vrouwen (en hun kinderen) niet alleen de financiële zorgen. Erger is vaak dat vader gewoon door mag gaan met zijn publieke en kerkelijke functie, alsof er eigenlijk niets aan de hand is én alsof de schuld van het stukgelopen huwelijk niet bij hem ligt. "De vrouwen die wij ontmoeten, zijn heel lang loyaal geweest. Echt heel lang", zegt Westerveen. Meer dan eens ligt er bij de predikant een persoonlijkheidsstoornis, constateert ze, maar de vrouwen komen niet met hun problemen naar buiten, omdat ze de kerk niet willen beschadigen. "Het complexe leed van deze groep heeft mij zeer getroffen. Hier hebben we als stichting barmhartigheid nagelaten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden