De film 'Het Kapitaal' gaat ook over de liefde

Juist nu de wereldeconomie wankelt, verschijnt de verfilming van ’Het Kapitaal’. Marx is terug. Zelfs de katholieke kerk toont interesse.

Het tijdstip had niet beter kunnen zijn. Vanaf deze week ligt Alexander Kluges verfilming van ’Het Kapitaal’ in de winkel. Drie dvd’s met ruim negen uur filmische tekst en uitleg bij Marx’ hoofdwerk over het mechaniek van de kapitalistische economie. Kapitalisten aller landen, verenigt u en bekijk deze les over hoe de markteconomie onvermijdelijk zichzelf vernietigt!

Men kan natuurlijk ook het boek ter hand nemen. Dat doen de laatste tijd weer steeds meer mensen. De voormalige DDR-uitgeverij Diez verkoopt al jarenlang zo’n honderd exemplaren van ’Het Kapitaal’. Dit jaar zijn het er al 2500, met een sterke stijging in oktober, toen de financiële crisis uitbrak.

Op grote Duitse universiteiten hebben studenten leesgroepen gevormd om zich tezamen door ’Het Kapitaal’ te worstelen. Op een internetforum krijgen ze begeleiding van onder meer Wolfgang Fritz Haug, auteur van het ooit populaire ’Het Kapitaal Lezen’. De universiteit van Bremen overweegt Marx’ werk weer in het curriculum op te nemen.

’Het Kapitaal’ lezen vereist uiteraard meer inspanning dan het bekijken van Kluges film. Dat is ook in die film te zien, als twee acteurs spelen hoe onderofficieren van het DDR-leger zich op hun verplichte Marx-examen voorbereiden. Hardop lezen ze een onnavolgbare alinea uit Marx’ boek en voeren daarover een ontwapenend naïeve discussie.

Als voordenker van de protestgeneratie van de jaren zestig, kent Alexander Kluge Marx van binnen en van buiten. De 76-jarige filmer en televisieproducent heeft een gigantisch oeuvre op zijn naam van boeken en films waarin hij politiek en maatschappij doorgrondt. In Duitsland is hij een grootheid, niet alleen in linkse kring.

Inspirator voor zijn film is de Russische filmregisseur Sergej Eisenstein (1898-1948). Eisenstein had in 1929 net de Russische Revolutie verfilmd toen hij het plan opvatte om ’Het Kapitaal’ in beelden te vatten. Het project kwam niet van de grond, zelfs in Hollywood vond hij geen financiers. Kluge neemt in zijn film Eisensteins aantekeningen tot uitgangspunt.

De titel van de film luidt ’Berichten uit de Ideologische Oudheid’. Kluge weet dat Marx niet één-op-één toepasbaar is op de huidige maatschappij. Marx is net zo relevant als de klassieke denkers, is zijn boodschap. Hij illustreert dat door te laten zien dat Marx, net als Homerus en Ovidius, licht werpt op de meest uiteenlopende verschijnselen.

Bijvoorbeeld op de liefde, die net als de markt een oneerlijke ruilverhouding is. In een mooi interview met actrice Sophie Rois ontleedt Kluge de ruilverhouding tussen de geslachten. Zoals op de warenmarkt volgens Marx de arbeiders geen kans hebben mens te worden, ontberen vrouwen die kans op de liefdesmarkt, legt Rois aangrijpend uit.

De film bevat een schat aan historisch materiaal, niet alleen van de beide wereldoorlogen maar ook van de economische crises in de jaren twintig en dertig. Kluge analyseert die gebeurtenissen in uitvoerige interviews, met grootheden als de filosoof Peter Sloterdijk en schrijver/filosoof Hans Magnus Enzensberger.

Valt daar in de huidige crisis iets van te leren? Er zitten veel verborgen lessen in de film, vooral in het interview met Sloterdijk. De leukste les is die van komediant Helge Schneider, die een imitatie van Karl Marx ten beste geeft. Hij heeft een simpele verklaring voor het succes van het kapitalisme. „Managers hebben altijd al stiekem ’Het Kapitaal’ gelezen”, fluistert hij met zijn Marx-nepbaard als toupet op zijn hoofd gedrapeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden