De film die de Egyptische veiligheidsdienst niet wilde

De Zweeds-Libanese acteur Fares Fares speelt de rol van de rechercheur Novedin. Beeld RV

Tarik Saleh vertelt over zijn politiethriller 'The Nile Hilton Incident'. Die toont de misdaad en corruptie in Cairo aan de vooravond van de revolutie. Egypte lag dwars bij de opname.

Scenarist en regisseur Tarik Saleh (45) maakte met 'The Nile Hilton Incident' een bloedstollende misdaadfilm. Via het onderzoek naar een beruchte moordzaak op een popster belicht hij corruptie en decadentie in de hoogste regionen van de Egyptische samenleving. De lijntjes lopen van het corrupte politieapparaat rechtstreeks naar president Hosni Moebarak en zijn getrouwen.

Je zou misschien denken dat het vijf jaar na de Egyptische revolutie wel mogelijk zou zijn om in Cairo een dergelijke film te maken. Het tegendeel is waar. Drie dagen voordat de opnamen van Salehs politiethriller zouden beginnen, kreeg hij bezoek van de Egyptische staatsveiligheidsdienst. Hoewel de regisseur alle vereiste vergunningen had, en de zegen van de minister van cultuur, werd de productie stopgezet. Op een film over corruptie binnen het politiekorps zaten de autoriteiten niet te wachten. Op het oprakelen van de moordzaak rond de Libanese popster Suzanne Tamim evenmin.

"Natuurlijk wist ik dat sommige scènes gevoelig liggen in Egypte", vertelt Saleh tijdens een bezoek aan Amsterdam. "Zoals de scènes op het politiebureau en tijdens de grote protestdemonstratie aan het slot, als agenten op burgers schieten." Saleh hield er rekening mee dat hij sommige situaties elders moest draaien. Maar dat de censuur zo fel zou zijn en hij door de geheime dienst zelfs het land zou worden uitgeknikkerd, had hij niet voorzien.

Dat de film er toch kwam, had vooral te maken met Salehs dubbelrol. Als Zweedse regisseur met Egyptische wortels, die in de jaren negentig ook een bekende graffiti-artiest was in zijn woonplaats Stockholm, was hij insider en outsider tegelijk. "Ik ben opgegroeid in Egypte en ken alle ins en outs. Ik weet precies hoe een Egyptische agent te werk gaat. Hij blijft in zijn auto zitten, zal nooit achter je aan gaan. Jij moet naar hem toe komen en het is je geraden om geld bij je te hebben."

Tweede natuur

Het is precies zoals een politie-inspecteur in de film opereert. "Voor een Egyptische agent is corruptie een tweede natuur, een overlevingsmechanisme. Punt is dat het voor een Egyptische filmmaker verdraaid moeilijk is dat aan de kaak te stellen, hij zou daarmee zijn familie in gevaar brengen. Voor mij ligt dat iets anders. Ik woon en werk al jaren in Zweden en ben minder onder de indruk van dreigementen."

Daarom werkte Saleh, nadat hij Egypte was uitgezet, razendsnel aan een oplossing. Na een korte tussenstop in Zweden, vertrok hij met zijn belangrijkste cast- en crewleden naar het Marokkaanse Casablanca, als stand-in voor Cairo. Samen met zijn cameraman en production designer zette hij alles op alles om die switch geloofwaardig over te laten komen, met succes.

Saleh maakte zijn detectiveverhaal in de beste traditie van Amerikaanse politiefilms uit de jaren zeventig en werd daar eerder dit jaar voor bekroond met de Grote Juryprijs op het Sundance Filmfestival. "Een van mijn belangrijkste ijkpunten was 'Serpico' van Sidney Lumet", zegt Saleh. "Het is een fascinerende, op ware gebeurtenissen gebaseerde neo-noir uit de vroege jaren zeventig met Al Pacino als New Yorkse agent die undercover gaat om corruptie in het politiekorps bloot te leggen.

Middelpunt van 'The Nile Hilton Incident' is politiedetective Noredin, een geweldige, broeierige rol die voor de Zweeds-Libanese acteur Fares Fares werd geschreven. De eenzame, kettingrokende antiheld die zijn vrouw en zoontje heeft verloren bij een auto-ongeluk wordt op een moordzaak gezet die, geheel tegen zijn zin, al snel in de doofpot dreigt te belanden. Hoofdverdachte is een steenrijke vastgoedmagnaat die onder Moebarak parlementslid werd en immuniteit geniet. De met wuivende palmbomen uitgestalde oprijlaan naar zijn paleis, steekt nogal af bij het miezerige optrekje van de agent die zijn zielenpijn probeert te verdoven met drank en drugs.

Zakenman

Evenals Lumet vond Saleh inspiratie bij ware gebeurtenissen: de brute moord op de Libanese popster Suzanne Tamim, in 2008 met doorgesneden keel gevonden in een appartement in Dubai. "Er werd al snel gespeculeerd over een wraakzuchtige Egyptische zakenman die door haar gedumpt was", zegt Saleh. Er werden geen namen genoemd, tot een jaar later, toen de Egyptische miljardair Hisham Talaat Moustafa vanuit Zwitserland werd teruggeroepen naar Egypte.

Een van de rijkste mannen ter wereld genoot als goede vriend van Moebarek immuniteit. "Egyptenaren vielen van hun stoel toen men hem bij terugkeer in Cairo zijn immuniteit ontnam. De rechtszaak die volgde, inclusief alle smeuïge details over seks, politiek, geld en showbizz, had de Arabische wereld in zijn greep, te vergelijken met de O.J. Simpson-zaak in Amerika." Volgens Saleh kwam het erop neer dat de zakenman voor twee miljoen dollar een Egyptische politieagent had ingehuurd om de zangeres om te leggen. Opdrachtgever en -nemer werden in 2009 ter dood veroordeeld, een straf die in 2010 werd omgezet in vijftien jaar voor de zakenman en levenslang voor de huurmoordenaar.

Egyptische revolutie

"Ik heb het verhaal enigszins aangepast en in zijn geheel in Cairo gesitueerd", zegt Saleh, "omdat ik de gebeurtenissen zag als opmaat van de Egyptische revolutie van januari 2011. Voor mij was deze zaak het bewijs dat er heel voorzichtig iets aan het veranderen was in Egypte. Een beschermeling van de president kon voor het gerecht worden gedaagd."

Maar The Nile Hilton Incident beperkt zich niet tot de moordzaak. De film is complexer, door ook een Soedanees kamermeisje te betrekken dat illegaal in Cairo verblijft en als enige getuige moet vrezen voor haar leven. De verhalen van verschillende mensen, van illegale Afrikanen tot de Egyptische elite, raken op onnavolgbare wijze verknoopt. En dat levert voor de verandering geen sociaal realistisch drama op, maar een pakkende genrefilm die de sfeer ademt van klassiekers als Abel Ferrara's 'Bad Lieutenant' en Martin Scorsese's 'Mean Streets'. "Noredin probeert in de draaikolk van misdaad en corruptie het goede te doen. Het tragische is dat hij daardoor steeds verder in de problemen raakt", zegt Saleh. Een beetje zoals de regisseur zelf dus.

Ondertussen staat The Nile Hilton Incident in Egypte op de zwarte lijst. Maar in het illegale circuit doet de politiethriller het naar verluidt prima.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden