'De Filippijnse revolutie is nog niet klaar'

inspiratie | Schrijver José Rizal, de Filippijnse nationale held, wordt nauwelijks nog gelezen. Zijn invloed blijft, ook op president Duterte.

Generaals, geestelijk leiders of succesvolle guerrillero's; in veel landen zijn dat de nationale helden. Mannen meestal die door hun onverzettelijkheid generaties inspireren. Zo niet op de Filippijnen. José Rizal, de nationale held van dit eilandenrijk, had een heel andere betrekking. Hij was romancier.


Dat maakt Rizal, wiens executie in 1896 vandaag wordt herdacht, een uitzonderlijk figuur. Hij is misschien wel de enige fictieschrijver ter wereld wiens praalgraf met militair ceremonieel wordt bewaakt, op de plek waar hij 120 jaar geleden voor het vuurpeloton van Spaanse kolonisten kwam. Met zijn geschriften inspireerde Rizal een nationalistische revolutie in het eilandenrijk. Vooral zijn boek 'Noli me tangere' ('Raak me niet aan'), een verhaal over een jonge Filippino die in de clinch lag met de Spaanse curie, raakte een gevoelige snaar.


Dat boek is nog altijd verplicht leesvoer voor Filippijnse scholieren. Maar wie denkt dat de schrijvende held het fundament legde voor een land van literaire omnivoren heeft het mis. Bij het Rizalmonument in hartje Manila genieten Filippino's graag van het zeldzame groen in de hoofdstad, maar niemand kan uitleggen waarom deze schrijver zo belangrijk was.


"Hij is een bayani, een held, daarom eren we hem", zegt Jeffrey Melina bij het momument. "Maar van zijn boeken weet ik niets. Op school moest ik hem lezen, van zijn teksten kan ik me weinig herinneren."


Andere Filippino's die gevraagd wordt naar Rizals betekenis krijgen spontaan last van een 'bloedneus' - een Tagalog uitdrukking die betekent dat mensen zich generen om Engels te spreken.


Dan maar naar de literaire boekwinkel Solidaridad. Frankie Sionil José, de bekendste levende schrijver van het land, zwaait hier op hoge leeftijd nog de scepter. Filippino's lezen amper, zegt de 92-jarige auteur: "Ze zeggen dat je lui bent als je leest, liever kijken Filippino's televisie."


Sionil José stelt dat de huidige president Rodrigo Duterte, berucht om zijn drugsoorlog die al duizenden slachtoffers eiste, in feite een nieuwe anti-koloniale revolutie ontketent, net als Rizal. Deels doet Duterte dat door afstand te nemen van het cultureel dominante Amerika, zegt hij. "Veel van onze problemen zijn veroorzaakt door kolonialisme. We hebben de Spanjaarden, Amerikanen en Japanners meegemaakt. Nu worden we gekoloniseerd door onze eigen elites, de oligarchie. Het is moeilijker om van deze binnenlandse kolonisten af te komen."


Het hoofddoel van Duterte's nationale revolutie, dat Sionel José ontwaart, is het beteugelen van die oligarchie. "Er is zo veel onrecht in dit land, het is om te huilen. Heel veel van mijn landgenoten eten maar een keer per dag", stelt de Filippijnse schrijver. "Ik weet niet hoe deze nationalistische revolutie zal eindigen. Misschien als in Frankrijk en dan krijgen we een Napoleon, of als in Rusland en we krijgen een Stalin. Maar we moeten ons lot in eigen hand nemen."


Wat Sionel José wél weet, is dat de media en mensenrechtenclubs steviger stelling moeten nemen in Duterte's drugsoorlog nu het geweld snel toeneemt.


Precies 120 jaar geleden werd Rizal op 35-jarige leeftijd door de Spaanse geestelijken geëxecuteerd toen zijn schrijven te veel onrust veroorzaakte. Hoe zal het Duterte en zijn revolutie vergaan? Frankie Sionel José: "Hij leidt een gevaarlijk leven, Duterte heeft overal vijanden. Ook hij zou best vermoord kunnen worden."

Inspirator van meerdere revoluties

Rizals bekendste werk 'Noli me tangere' is een subtiele aanklacht tegen het machtsmisbruik en de hypocrisie van de Spaanse heersers en kerkleiders, zoals ondervonden door hoofdpersoon Crisóstomo Ibarra. De roman begint wanneer Ibarra terugkeert op de Filippijnen na een studie in Europa. Ook Rizal studeerde onder andere in Duitsland, waar hij specialist in de oogheelkunde werd.


De roman werd in 1887, Rizal was 26 jaar, uitgegeven in Berlijn. In de Filippijnen zelf werd het boek al snel verboden. Rizal's laatste geschrift, het gedicht 'Mi Ultimo Adiós', inspireerde weer andere anti-koloniale vrijheidsstrijders, vooral in buurland Indonesië. Het gedicht was populair onder Indonesische nationalisten die na de Tweede Wereldoorlog de wapens oppakten tegen Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden