De 'familiedokter' moet corruptie in de Oekraïense zorg tegengaan

In de wachtkamer van een wijkarts in Zeleniy Bir, Oekraïne. Beeld REUTERS

Miljoenen Oekraïners schreven zich de afgelopen weken in voor 'de nieuwe huisarts'. Deze hervorming van de gezondheidszorg is de laatste hoop voor velen in het door corruptie geplaagde land.

Alle stoelen in de wachtkamer zijn bezet. De 27-jarige arts Kirill Vasiltsjenko heeft het druk. Niet alleen komen er patiënten op zijn spreekuur, ook wil een aantal wachtenden een samenwerkingsovereenkomst met hem tekenen. Onder de slogan 'een dokter voor elke familie' wil minister Ulana Suprun de eerstelijnszorg moderniseren en corruptie bestrijden. En dat lijkt te lukken.

Het draait allemaal om de invoering van de huisarts, ofwel de 'familiedokter'. Die bestond nog niet in Oekraïne, althans niet zoals wij die kennen. Als je nu ziek bent, ga je naar de wijkdokter in de buurt waar je bent ingeschreven. Keus is er niet en die artsen zijn niet populair. "Ze doen vaak maar wat", zegt Olena Paliej, die op haar beurt wacht bij dokter Vasiltsjenko. "Ze schrijven medicijnen voor die helemaal niet nodig zijn."

De meeste Oekraïners bezoeken daarom liever een specialist in het ziekenhuis, vaak een kennis of familielid. Dat werkt informele betaling ofwel corruptie in de hand en maakt de zorg onnodig duur. Daar wil de minister nu wat aan doen.

Hongerloontje

Het grootste probleem is het salaris van de artsen. Dat is 'om te huilen', zegt Vasiltsjenko, die nu nog functioneert als wijkdokter maar graag zo'n nieuwe huisarts wil worden. "Ik verdien wat mijn collega's in Europa in één dag opstrijken", omgerekend 120 euro per maand. Voor dat hongerloontje moet hij 3600 patiënten uit zijn district bedienen, waarbij hij verplicht is op te komen draven als ze hem bellen, wat onmogelijk is en dus willekeur bevordert.

Minister Suprun heeft nu een ziekenfonds opgericht dat de artsen direct uit de staatskas gaat betalen. Voor elke ingeschreven patiënt ontvangt Vasiltsjenko straks 370 grivna, ofwel 12 euro per jaar, met een maximum van 1800 cliënten. Dat aantal verwacht de dokter wel te halen: in zes weken tijd heeft hij al 600 inschrijvingen binnen, van wie ongeveer een derde deel nieuwe patiënten. Dat geldt ook voor Olena, die niet in de wijk van Vasiltsjenko woont maar nu vrije keus heeft. "Deze dokter werd me aangeraden", zegt ze. "Ze noemen hem een hervormer. Hij is jong en op de hoogte van de nieuwste medische kennis."

Concurrentie

De concurrentie met collega's ziet Vasiltsjenko wel zitten. "Ik ken straks de gezondheidssituatie van mijn nieuwe patiënten. Hun bloeddruk en medicijngebruik is voor het eerst vastgelegd in een elektronisch medisch dossier. Ik heb het gevoel dat ik eindelijk aan de slag kan."

Toch is niet iedereen blij met de hervorming van Suprun. De parlementscommissie zorg, die onder leiding staat van een ziekenhuisdirecteur, vroeg onlangs zelfs om het ontslag van de minister. Een van de bezwaren is dat concurrentie niet zou werken op het platteland, waar artsen zullen wegtrekken. Maar volgens hervormers is het juist een stimulans voor dokters om naar dorpen te trekken. "Daar zijn immers klanten te halen", zegt Vladislav Grezjev. De 28-jarige ondernemer rekruteerde uit zijn netwerk van jonge activisten en professionals de werknemers van het nieuwe ziekenfonds en staat daarmee mede aan de basis van de veranderingen.

Grezjev zegt wel te weten waarom het geld nu niet bij de dokters terechtkomt. Het staatsbudget gaat van de landelijke overheid naar het regiobestuur, vandaar naar de stad en dan naar de directeur van het ziekenhuis. Onderweg verdwijnt er geld in allerlei zakken. Bij aankoop van medicijnen wordt flink gefraudeerd, zegt hij, net als bijvoorbeeld bij de renovatie van ziekenhuizen. "Ik weet nog wel een raamfabrikant, zegt de directeur dan. En met elke deal strijkt hij geld op." Veel spelers in de zorgsector willen deze voordelen niet opgeven, zegt hij. De nieuwe manier van financieren is volgens hem een uitkomst.

Laatste hoop

Na de roep om het ontslag van de minister begon Grezjev daarom een actie op Facebook om de minister te steunen. Dat hielp. Premier Grojsman sprak onomwonden zijn steun uit voor de hervormende minister. Zijn steun is essentieel, zegt Grezjev. "De gezondheidszorg is onze laatste hoop." Inmiddels hebben vijf miljoen Oekraïners een samenwerkingsovereenkomst met de familiedokter getekend.

Lees ook: Als de arts patiënt is
In Medisch Contact, het clubblad van de Nederlandse arts, vraagt een psychiater zich voorzichtig af of het zijn patiënten zou helpen als hij vertelde over de psychiatrische opnames die hij zelf onderging

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden