'De euthanasiewet zal veel ellende oplossen'

Een Belgische senaatscommissie buigt zich al meer dan een jaar over het wetsontwerp euthanasie. Vorig weekeinde werd het controversiële artikel goedgekeurd, dat vastlegt in welke gevallen euthanasie niet langer strafbaar is.

BRUSSEL - ,,Ik hoop morgen met al mijn voorbereidingen klaar te zijn en dan heb ik mijn leven gehad. Ik ben nu 82, er is veel in mijn leven gebeurd. Ik zwierf veel alleen rond, had een goede gezondheid, maar nu gaat het hard achteruit en zit mij veel tegen. Het is mooi geweest, nu heeft het geen zin meer.''

Léon Favyts heeft vrijwel altijd de brief bij de hand van een bejaarde Nederlandse vrouw, die zij aan hem schreef kort voor haar dood. De voorzitter van de Vlaamse vereniging Recht op Waardig Sterven krijgt veel post. Veelal van ouderen die op een menselijke manier afscheid van het leven wensen te nemen. Ze zijn ongeneeslijk ziek, uitgeblust of levensmoe.

,,Wees gerust, wij zitten hen niet achterna met een spuitje'', verduidelijkt Favyts. Zijn vereniging informeert en bemiddelt desgewenst bij de vrijwillige zachte dood, die sommigen zich wensen. Dat kan hulp bij zelfdoding zijn, maar ook actieve euthanasie. ,,Het blijft zeer delicaat, voor beide partijen'', zegt Favyts. ,,Ik ken een geval waarbij na onze tussenkomst een arts een dodelijk middel toediende. Het duurde zes maanden voordat hij dat zelf had verwerkt.''

De Belgische strafwet stelt euthanasie gelijk aan doodslag met voorbedachten rade. Toch komt euthanasie in België bijna evenveel voor als in Nederland. Slechts in enkele gevallen leidde dat tot rechtszaken.

Sociologen van de universiteiten van Gent en Brussel publiceerden in november in The Lancet de resultaten van een onderzoek onder artsen en specialisten in Vlaanderen. Bij 40 van de 100 mensen die overlijden, is sprake van ingrepen die het leven verkorten of beëindigen. Bij patiënten die een dodelijk middel krijgen toegediend (4,4 procent) blijkt 3,2 procent daar niet om te hebben gevraagd. Vooral dat laatste cijfer kreeg in Vlaanderen veel aandacht.

Luc Deliëns, die als onderzoeker verbonden is aan de vakgroep medische sociologie van de Vrije Universiteit Brussel en meewerkte aan de studie, nuanceert het percentage sterk. ,,Je roept het beeld op van weerloze patiënten die overgeleverd zijn aan dokters met een spuitje. Het gaat hier om uitzonderlijke gevallen, terminale patiënten in de eindfase die misschien enkele uren of een etmaal eerder uit hun lijden worden verlost dan normaal zou zijn gebeurd. Die bovendien zelf niet meer in staat zijn te beslissen over leven en dood. Meestal zijn er familieleden bij betrokken.''

De uitkomsten van het onderzoek verschillen globaal genomen niet zoveel met de cijfers in Nederland. Waar er toch sprake is van een onderscheid -bijvoorbeeld bij het aantal gevallen van actieve levensbeëindiging zonder verzoek van de patiënt- heeft dat ook te maken met het verschil in medische cultuur en de wijze waarop de gezondheidszorg is georganiseerd.

,,De dialoog op basis van gelijkheid tussen arts en patiënt in Nederland, is in België vrijwel onbestaand. De opties om beslissingen rond euthanasie openlijk te bespreken in de medische staf zijn hier niet voorhanden'', stipt Deliëns enkele verschillen aan. ,,België ligt op dat vlak misschien wel tien tot vijftien jaar achter bij Nederland.''

Er loopt bovendien een breuklijn door België, zegt Deliëns. ,,In het zuiden bestaat nog veel sterker die paternalistische houding van de dokter die weet wat goed is voor de patiënt. Euthanasie is er een taboe, waarover niet wordt gesproken. We regelen dat zó wel, is een beetje de houding, die je ook in Frankrijk ziet.''

Socioloog Deliëns pleit sterk voor een wettelijk kader, die een kwalitatief hoogstaande zorg bij levensbeëindiging mogelijk maakt. ,,Voor het honoreren van verzoeken om euthanasie is deskundigheid nodig en tegelijk bescherming van de artsen en verpleegkundigen'', zegt hij.

Léon Favyts verzamelde met zijn vereniging Recht op Waardig Sterven 12000 handtekeningen, waaronder die van 2400 artsen. Zij willen euthanasie uit het strafrecht. De Artsenkrant, het belangrijkste orgaan van de Belgische geneesheren en artsenorganisaties, pleit openlijk vóór het behoud van euthanasie in de strafwet. Kortom, zij die uiteindelijk euthanasie moeten toepassen, zijn hopeloos verdeeld. ,,Het risico bestaat dat de politiek straks een wet goedkeurt, die de geneesheren weigeren toe te passen'', waarschuwt onderzoeker Deliëns.

,,Euthanasie mag niet louter een zaak zijn van de politiek'', vindt Hennie Janssen. De voorzitter van Re-Alert, een vereniging die aandringt op een breed maatschappelijk debat in België, ergert zich aan de volgens haar kortzichtige benadering door de politici van de paarsgroene coalitie en andere voorstanders van een wetswijziging. Er is volgens Janssen geen draagvlak voor dat beleid. De politieke discussie veroorzaakt alleen veel onrust, weet zij.

Vera Dewals, internist in het Brusselse St. Michielsziekenhuis en mede-oprichtster van Re-Alert, bestrijdt het beeld van de mondige patiënt die in België met regelmaat om euthanasie vraagt. ,,Vaak is het de familie die aandringt op levensbeëindiging.''

Beiden wijzen op de economische factoren die bij een euthanasiewet een rol gaan spelen. ,,Terminale patiënten zijn duur, bezetten bedden in ziekenhuizen, die op hun beurt worden afgerekend op kosten en efficiency. Er is een serieuze druk op ons artsen om bedden vrij te maken'', benadrukt Dewals. Socioloog Deliëns vindt dat een vals argument. ,,Ik ken geen arts die euthanasie pleegt om een bed vrij te maken'', stelt hij.

Janssen en Dewals geven de voorkeur aan de palliatieve therapie, een behandeling die tot doel heeft het lijden te verzachten, ook in de thuiszorg. Maar daarvoor moet veel meer geld worden vrijgemaakt, vinden zij.

,,De euthanasiewet zal veel ellende oplossen'', verwacht voorstander Favyts. ,,De maatschappelijke controle ontbreekt nu immers. We moeten terug naar een menselijke benadering van de dood. Het leven is het belangrijkste dat er bestaat. Op het moment dat iemand beslist om er uit te stappen, heeft hij daar beslist zijn redenen voor. Wie zijn wij om daarover te oordelen?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden