Recensie

De Europeaan zal straks een spelende mens zijn

Beeld TR beeld

Aan de Europese natie
Joost van der Net
Uitgeverij Klement
184 blz. € 19,99 

De auteur

Na zijn studie geschiedenis en filosofie heeft Joost van der Net (1969) gewerkt in de uitgeverswereld en bij de omroep. Sinds 2012 is hij directeur van de Stichting Thomas More (voorheen de Radboudstichting). Deze organisatie wil de discussie bevorderen over onderwerpen als de verhouding tussen mens en techniek. Van der Net is een van de samenstellers van het onlangs verschenen boek ‘500 jaar Utopia’, over het beroemde boek van Thomas More.

Inhoud van het boek

In 1933 aanvaardde de Amerikaanse senaat een wetsvoorstel voor de invoering van een dertigurige werkweek, tot genoegen van de vakbonden. Maar de pas gekozen president Franklin D. Roosevelt weigerde de wet te bekrachtigen. Hij bewandelde met zijn New Deal een andere weg om uit de economische crisis te geraken, namelijk door een onophoudelijke economische groei in gang te zetten, die was gebaseerd op verhoging van de productie, van de lonen en daardoor ook van de consumptie: de consumptiemaatschappij was geboren. Daarmee zette volgens de auteur een ontwikkeling in gang, die zou leiden tot nieuwe, meedogenloze vormen van kapitalisme en een groeiende kloof tussen rijken en armen, hoogopgeleiden en laagopgeleiden. En tot de verkiezing van een ultrakapitalist, de multimiljardair Donald Trump tot president.

De eigen weg van Europa

In ‘Aan de Europese natie’ (een pretentieuze, wellicht ironisch bedoelde titel) maakt Van der Net deze overwinning begrijpelijk, maar stelt hij ook dat voor Europa het moment is aangebroken om in economisch opzicht rigoureus haar eigen weg te kiezen, in plaats van gedwee achter de Verenigde Staten aan te blijven lopen. En wel de weg die Roosevelt had afgewezen, de weg van de vrije tijd, of van leisure, zoals de auteur het liever noemt. Daaronder verstaat hij de tijd die wordt besteed aan activiteiten die hun doel in zichzelf hebben en niet buiten zichzelf. Voor een nadere bepaling van de aard daarvan gaat hij uitgebreid in op de analyse van het spel in het boek ‘Homo Ludens’ van de historicus Johan Huizinga.

Rol Europese mens

Wat Van der Net betreft zal de Europese mens straks hoofdzakelijk een spelende mens zijn. Uitgebreid laat hij zien hoe sinds middeleeuwen de economische ontwikkeling in Europa steeds een tegenwicht heeft gekregen in de cultivering van deleisure, van speelse vrijetijdsbesteding, eerst bij de aristocratie, vervolgens ook bij de bourgeoisie.

Nu moet leisure hier voor iedereen bereikbaar worden, betoogt hij, zodat de maatschappij niet zo zal worden verscheurd als in de Verenigde Staten. Herhaaldelijk citeert hij de beroemde econoom Keynes, de theoretische wegbereider van de welvaartsstaat. Diens uiteindelijke doel was niet eindeloze groei van de economie, maar geleidelijke toename van de vrije tijd. Zo zal de mens zich bevrijden van de ‘economische dwang’ en kan hij zijn leisure gebruiken voor een ‘wijs, aangenaam en goed leven’. Eindelijk zal hij dan leren ‘de dag te plukken’ en te genieten van zijn overvloed.

Redenen om dit boek niet te lezen

Om zijn betoog te staven, gaat Van der Net soms iets te uitvoerig in op economische, sociale en culturele geschiedenis van Europa. Ook besteedt hij voornamelijk aandacht aan de ‘cultuur van geest’, terwijl in de moderne tijd toch ook heel andere vormen van vrijetijdsbesteding zijn ontstaan.

Redenen om dit boek wel te lezen

Anderzijds is de historische beschouwing voor lezers met belangstelling voor de geschiedenis toch ook heel interessant en leerzaam. ‘Aan de Europese natie’ is een nuttig boek, omdat het een traditie uit de vergetelheid redt die meer dan ooit serieus moet worden genomen, al was het alleen om de milieurampen af te wenden waartoe ongebreidelde economische groei zal leiden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden