De EU steunt Spanje, maar wel heel stilletjes

Een regio die zich afscheidt van een EU-lidstaat, plaatst zichzelf buiten de Europese Unie, waarschuwt Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie. Beeld REUTERS

Brussel reageert nerveus als het gaat om het Catalaanse streven naar onafhankelijkheid. De Europese Commissie zit klem tussen verdragen en grondwetten.

Waarom laat de Europese Unie niets van zich horen?

Dat doet de EU wel, in ieder geval het dagelijks bestuur. De Europese Commissie liet vandaag een verklaring uitgaan, even kort als dubbelzinnig. De commissie herhaalt dat het hier om een interne Spaanse kwestie gaat, die in lijn met de grondwet van dat land behandeld moet worden. 

Dat is het standpunt van Madrid. Bovendien waarschuwt commissievoorzitter Jean-Claude Juncker dat een regio die zich afscheidt van een EU-lidstaat, zichzelf buiten de unie plaatst.

Aan de andere kant roept de commissie op tot eenheid en dialoog. ‘Geweld kan nooit een middel zijn in de politiek’, aldus de verklaring. Maar de vraag of daarmee het geweld van de Spaanse politie wordt veroordeeld, wilde een woordvoerder van Juncker vandaag niet beantwoorden.

Wat kunnen andere Europese instellingen doen?

In het Europees Parlement gaan stemmen op om Spanje te veroordelen en zelfs om de regering van premier Mariano Rajoy tijdelijk te schorsen. Dat kan volgens artikel 7 van het Europees Verdrag, beklemtonen de Groenen, als die regering de grondrechten van de burgers met voeten treedt. Maar de Groenen staan vrijwel alleen.

Socialisten en liberalen hebben verklaringen afgelegd die zowel de Spaanse grondwet onderschrijven als het geweld van de politie veroordelen. De christen-democraten, waar ook Rajoy toe behoort, houden zich op de vlakte. Woensdag verschijnt commissievoorzitter Juncker in het parlement en hij zal ongetwijfeld vragen krijgen over de toestand in Catalonië. Hij belde vandaag nog met Rajoy.

Van de Europese Raad, waarin de EU-lidstaten samenwerken, is nog weinig vernomen. President Donald Tusk belde gisteren met premier Rajoy, ook hij beklemtoonde het belang van de Spaanse grondwet maar drong er wel op aan ‘verdere escalatie’ te voorkomen. Veel EU-lidstaten zijn huiverig om separatisten de ruimte te geven. Zij vrezen onrust in eigen land of anders wel binnen de EU. Zonder instemming van de raad kan er weinig gebeuren.

Wat kan de Europese Commissie nog doen?

Vanuit Catalonië klinkt de roep om bemiddeling door de EU, niet vanuit Spanje. In Brussel leidt het Catalaanse verzoek tot nervositeit, want het is zeer de vraag hoe de commissie een onafhankelijke rol kan spelen. Spanje heeft zijn eigen eurocommissaris, Miguel Arias Cañete van Rajoy’s partij. Hij gaat weliswaar over klimaat en energie, maar hij is volwaardig lid van de commissie. En die bestuurt ‘collegiaal’, besluiten worden pas na overleg genomen.

Aan de andere kant is de commissie wel de hoeder van het Europese Verdrag, waarin de rechten en plichten van nationale regeringen en burgers vastliggen. Lidstaten als Polen en Hongarije zijn hard op de vingers getikt door de commissie, omdat zij de rechten van hun burgers zouden schenden. Maar de commissie staat nu niet klaar om Spanje aan te pakken.

Heeft Catalonië dan niets te verwachten van Brussel, en Spanje niets te vrezen?

Dat is nog niet gezegd. De Brusselse molens malen langzaam, vandaag klonk kritiek dat de – voorzichtige – veroordeling van het geweld in Barcelona niet eerder kwam. Maar ongetwijfeld zijn achter de schermen al harde woorden gevallen voordat zo’n algemene veroordeling in de verklaring werd opgenomen. Catalonië heeft wel te horen gekregen dat het na afscheiding buiten de EU staat, maar daarmee is niet gezegd dat dat voor altijd geldt. Juncker zei eerder dat een onafhankelijk Catalonië achter in de rij moet aansluiten als het wil toetreden. Dat is dus geen definitief nee.

Kenners wijzen op de houding van de commissie ten opzichte van Kosovo. Dat voormalige deel van Servië verklaarde zichzelf onafhankelijk, en enkele jaren later speculeerde de commissie al op toetreding tot de EU. Waarom klinkt die boodschap wel voor Kosovo en niet voor Catalonië, was vandaag een vraag in Brussel. Antwoord van de commissiewoordvoerder: Omdat Spanje een EU-lidstaat is.

Lees ook: Catalonië biedt Spanje een vluchtroute

Lees meer nieuws en achtergronden over het Catalaans referendum in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden