'De EU maakt de dienst uit? Dat is gewoon niet waar.'

Martin Schultz Beeld AP
Martin SchultzBeeld AP

Martin Schulz, voorzitter van het Europees Parlement, stond zondag zij aan zij met vele regeringsleiders tijdens de mars in Parijs. Een gesprek over terrorisme, de Griekse verkiezingen en de Nederlandse euroscepsis. 'Ik weet niet waar die angst vandaan komt.'

CHRISTOPH SCHMIDT

De weidse raampartij op zijn werkkamer op de vijftiende verdieping biedt een spectaculair uitzicht op het Zwarte Woud in Duitsland. Zou die raampartij precies aan de andere kant zijn geweest, dan lag de Franse Elzas aan de voeten van Martin Schulz.

De symboliek druipt af van dit gebouw in Straatsburg. Het Europees Parlement staat pontificaal op het met bloed doordrenkte strijdtoneel tussen de aartsrivalen van jaren her, Frankrijk en Duitsland. Dat is een van de hoofdredenen dat Parijs hardnekkig vasthoudt aan deze locatie voor dit instituut. Berlijn kan daar moeilijk tegen zijn.

Ondanks de duurzame vrede vloeit er deze maand toch weer volop bloed in Europa, niet door een antiek conflict tussen natiestaten maar door een conflict tussen wereldbeschouwingen.

Parlementsvoorzitter Schulz (59) was zondag een van de tientallen Europese leiders bij de stille mars in Parijs, kort na de geweldsexplosie die op 7 januari begon in het redactielokaal van het satrirische weekblad Charlie Hebdo.

Wat heeft de grootste indruk gemaakt in Parijs?

"De vastbeslotenheid van de mensen om één te zijn, om geen tweespalt toe te laten. En de waardigheid waarmee die massademonstratie is georganiseerd. Ik heb nog nooit in mijn politieke leven zo'n stille manifestatie meegemaakt. De aanslagen waren geen aanval op Frankrijk, ze waren een aanval op ons allemaal."

Is er werkelijk iets veranderd in Europa?

"Mensen zijn zich ervan bewust geworden dat we in gevaar zijn. Er is iets tot hen doorgedrongen: als we de emoties de vrije loop laten, en als we toestaan dat de ene bevolkingsgroep tegen de andere wordt opgezet, dan hebben de terroristen gewonnen."

Hoe kan de EU haar meerwaarde bewijzen in de nasleep van deze aanslag?

"Wat we vooral nodig hebben, is een internationale politie- en justitiesamenwerking. En, dat kan niet vaak genoeg worden gezegd, samenwerking van onze geheime diensten. "

Verloopt die samenwerking goed of kan die beter?

"De instrumenten zijn er. Wat na zo'n aanslag altijd onderschat wordt, is hoeveel aanslagen zijn voorkomen. En aangezien u van een Nederlandse krant bent, moet ik het toch nog een keer zeggen... in Nederland wordt vaak gedacht: als iets goed functioneert, komt dat door de lidstaten, en als iets niet werkt, ligt dat aan de EU.

"Die gedachte leeft in meerdere landen. Maar de bevoegdheden van politie en justitie liggen niet bij de EU, die liggen bij de lidstaten. Daarom doe ik hier ook een appèl op de lidstaten, dat ze, onder het dak van de Europese Unie, de samenwerking zo effectief mogelijk moeten maken."

De Europese eenwording wordt dit jaar op meerdere fronten op de proef gesteld, om te beginnen met de verkiezingen in Griekenland, volgende week zondag. Eventuele winst van de radicaal-linkse Syriza-partij zou de verhoudingen met de rest van Europa op scherp kunnen zetten.

Wat verwacht u?

"We moeten rustig afwachten wat die verkiezingen ons brengen. Als de kiezers de indruk krijgen: we kunnen wel gaan stemmen maar de beslissingen vallen toch in Brussel of in Berlijn, dan zal dat precies de krachten versterken die Griekenland niet kan gebruiken, namelijk de ultra-nationalisten. Daarom onthoud ik me van speculaties. "

Voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie heeft wel zijn mening gegeven, hij heeft gewaarschuwd voor een 'foute uitslag'.

"Zoiets moet je eigenlijk niet doen. De Grieken moeten in volledige zelfbeschikking kunnen stemmen, en wij moeten vervolgens met de beslissing van de Griekse bevolking omgaan. De Grieken vooraf zeggen wat ze moeten stemmen, is riskant in een parlementaire democratie. "

Er zijn dit jaar nog meer spannende verkiezingen, onder meer in Groot-Brittannië. Kunt u zich voorstellen dat de EU voor het eerst in de geschiedenis een stap terug moet zetten, en een lidstaat moet laten gaan?

"Voorstelbaar is alles. Maar ook hier geldt dat we niet moeten speculeren. Europa ligt in een wereld met een keiharde concurrentie. De Europese interne markt is een van de grootste en rijkste van de wereld, totaal verknoopt met andere grote economieën in de wereld. We leven niet op een eiland. Daarom kan ik uw vraag alleen maar beantwoorden met: het zou jammer zijn, als Europa een stap terug moet zetten."

Nederland is veel eurokritischer dan zijn directe buurlanden, heeft u daar een verklaring voor?

(zucht diep). "Ik ga al 59 jaar met Nederlanders om, als buren, ik heb veel vrienden in Nederland... Ik kan deze vraag niet beantwoorden. Ik weet het niet. Ik neem er kennis van.

"Als je kijkt naar de recente verkiezingsuitslagen in Zuid-Limburg, bij mij vlak over de grens. Als je bij ons een wandeling maakt, weet je soms niet in welk land je bent: Nederland, België of Duitsland. Het is een Europese microkosmos. En als je dan ziet dat de partij van de heer Wilders ruim 30 procent van de stemmen haalt... ik weet niet waar die angst vandaan komt."

Komt het misschien door de teleurstelling die veel Nederlanders voelen na het referendum van 2005 over de Europese grondwet? Ze hebben het gevoel dat hun 'nee'-stem toen niet is gehoord.

"De grondwet is gestrand op onder meer een nee-campagne in Nederland, waarvan ik nooit begrepen heb waartegen die precies was gericht. De boodschap 'de Europese Unie maakt de dienst uit', die is gewoon niet waar. De beslissingen over Nederland worden in Den Haag genomen. Nergens anders.

"De Nederlandse regering heeft, net zoals de Duitse, bovendien meer dan wie ook op financiële discipline in andere landen gehamerd. Er zijn mensen in andere landen die zich daar zeer aan hebben geërgerd, omdat ze vinden dat de Nederlanders - en de Duitsers - zich te veel met hun zaken bemoeien.

"Nederland kan net als Duitsland geen grootmacht in export zijn en tegelijk zeggen: we hebben Europa niet nodig. Dat weten de Nederlanders ook wel. Het is dan ook niet zozeer een politiek als wel een psychologisch probleem, dat in veel Europese landen speelt."

Hoe pak je dat psychologische probleem aan?

"Door de ongelijkheid te bestrijden. Nederland is eigenlijk slachtoffer van zijn eigen economische succes. Economisch succesvolle landen trekken mensen aan. De lasten van die immigratie drukken niet op de leidinggevenden van ABN Amro of van Shell, maar op de middenklasse in Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven en Utrecht. Daarom moet het debat gaan over hoe we die lasten eerlijker verdelen, zowel in de landen als tussen de landen onderling."

Het onderbuikgevoel in Nederland is ook: 'Wij moeten hard werken en onze belastingcenten gaan naar Griekenland'.

"Dat is natuurlijk een sprookje."

Maar dat is die psychologie.

"Dat is die psychologie. Het is natuurlijk waar dat vooral de nettobetalers in de EU garant staan voor Griekenland. Daarom hebben ze ook gelijk dat ze van de Grieken eisen dat ze zich aan de afspraken houden. Omgekeerd moeten we ook onder ogen zien welke offers de Grieken hebben gebracht."

Uit de laatste Eurobarometer blijkt weliswaar dat het vertrouwen in het Europees Parlement het afgelopen jaar iets is toegenomen, maar het percentage dat dit instituut juist niet vertrouwt is nog steeds iets groter: 43 tegen 42 procent. Baart u dat zorgen?

"Ik zou de vergelijking met nationale parlementen wel willen zien. Wij staan ergens in het midden. Het vertrouwen in instituties in het algemeen is afgenomen, omdat mensen het gevoel hebben dat die instituties hen niet meer in die mate kunnen beschermen zoals vroeger. En daar hebben ze gelijk in.

"Nationale instituties zijn daartoe nog tot op zekere hoogte in staat. En Europese instituties hebben vaak de bevoegdheden niet om de mensen te beschermen. Dat leidt tot wantrouwen, dat begrijp ik. Mijn antwoord daarop is: laat ons effectieve oplossingen leveren, dan winnen we dat vertrouwen terug."

undefined

Knieblessure dwarsboomt voetbalcarrière

Martin Schulz (Hehlrath, 1955) groeide op in Würselen, vlakbij het drielandenpunt met Nederland en België.

Hij wilde profvoetballer worden, maar een zware knieblessure verhinderde dat. Hij is nog steeds voetbalfan, in het bijzonder van 1. FC Köln.

Sinds 1991: actief in de sociaal-democratische SPD

1977-1994: boekhandelaar

1987-1998: burgemeester van Würselen

Sinds 1994: lid van het Europees Parlement

2003: Incident met toenmalig Italiaanse premier Berlusconi, die Schulz in het Europarlement vergelijkt met een 'Kapo' (nazi-kampbewaarder)

Sinds 17 januari 2012: voorzitter van het Europees Parlement.

Martin Schulz is getrouwd en heeft twee kinderen. Hij woont in Würselen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden