Column

De EU is een van de grootste beschavingssprongen aller tijden

Beeld anp xtra

Het duurt nog bijna twee weken voordat het Britse volk zich mag uitspreken over blijven of weggaan uit de EU, maar nu al roept Thierry Baudet op tot eenzelfde discussie in Nederland. Dat is niet de eerste keer, maar elke retoricus weet dat tenslotte bijna álles geloof vindt wanneer je het maar lang genoeg herhaalt. Daarom toch wat puntjes op de i.

Ook bij Baudet is 'Brussel' de grote supranationale boeman die de klauwen dreigend uitstrekt naar de nationale regeringen wanneer die niet doen wat 'Brussel' zegt. Die laatste 'kan de nationale parlementen en regeringen tot de orde roepen, overstemmen en zelfs tot aftreden dwingen,' aldus Baudet, 'zoals we gezien hebben in Italië en Griekenland.' Maar nee, dat hebben we daar helemaal niet gezien. Regeringen treden af omdat zij het politiek niet meer kunnen bolwerken of daartoe door hun eigen parlement gedwongen worden.

Dat bij dat 'bolwerken' buitenlandse en dus ook Europese factoren in het spel kunnen zijn, zal best. Maar niemand zal met helder hoofd durven beweren dat 'de vrouwen van Srebrenica' indertijd de regering Kok 'tot aftreden hebben gedwongen'. Het kabinet viel omdat het politiek niet langer voor zichzelf kon instaan. Zo ging het in Griekenland en elders ook; in de politiek kiest men van tijd tot tijd nu eenmaal eieren voor zijn geld.

Overleg
Want wat is 'Brussel' eigenlijk? Het is allereerst een plek waar Europese ministers en regeringsleiders samenkomen om onderling afspraken te maken. Inderdaad over 'haast alle aspecten van het leven', zoals Baudet schrijft, want politiek omvat vandaag de dag meer dan de zorgen van de nachtwakerstaat. Ministers van landbouw praten er over landbouw en komen onderling overeen dat ze bijvoorbeeld bepaalde landbouwvergiften niet meer zullen toestaan. Daar hebben ze Brussel niet voor nodig, maar om dat tussen alle lidstaten onderling te regelen zijn een kleine 400 bilateraaltjes nodig. Dat is niet handig, dus overleggen ze beter allemaal samen. En wat die landbouwministers doen, doen hun collega's ook.

Ger GrootBeeld Foto: Jörgen Caris

Daarbij zijn er winnaars en verliezers, zoals dat nu eenmaal bij onderhandelingen gaat. De eersten vertellen trots aan hun thuisfront wat zij voor hun achterban hebben binnengesleept. De verliezers melden bedremmeld dat zij het ook niet kunnen helpen, maar dat een en ander van 'Brussel' nu eenmaal 'moet' of 'niet meer mag'. Terwijl dat 'Brussel' niet meer is dan een bureau dat toeziet op de uitvoering van wat al die ministers onderling besloten hebben. 'De EU is een verband waarvan de leden steeds onwilliger zijn na te komen wat ze zelf hebben afgesproken,' twitterde iemand laatst - en dat sloeg de spijker op de kop.

Klap met de hamer
Baudet hoeft dan alleen nog maar te suggereren dat 'onze democratie daardoor geleidelijk wordt uitgehold' en hij slaat de EU ook nog eens een bloedende duim. Gratuit en onzinnig, want al die ministers zijn via democratische weg op hun zetel gekomen en bij bilaterale verdragen zou het niet anders zijn; ook die moeten worden nagekomen - of anders volgen er sancties. Maar zo'n klap met de hamer blijft hangen en wéér begint de burger een beetje meer te twijfelen.

'De grondgedachte van de EU is dat groter ook beter is,' schrijft Baudet. Waarna een filippica volgt tegen standaardisering, wat iets anders is. En tegen grootschaligheid, waar Baudet ongetwijfeld een punt heeft. Maar die grootschaligheid is geen doel van de EU zelf. Ze wortelt in de productieve en handelssector waaraan elk land nu eenmaal zijn rijkdom ontleent.

En dan is het voor een exporterende schoenfabriek handig dat maat 40 overal in Europa met dezelfde voetgrootte correspondeert, en voor een elektronicaconcern dat in elk land (behalve Groot-Brittannië) dezelfde stekkers worden gebruikt. Bijna alle richtlijnen van standaardisering in de EU komen tot stand op verzoek van de betreffende economische sectoren - en niet omdat eurocraten zo nodig de burger moeten pesten.

Gemengde gevoelens
'De rijkste landen ter wereld zijn vrijwel allemaal klein,' schrijft Baudet met Singapore als kroongetuige. Tja, Singapore, dat zich midden jaren '60 van Maleisië afscheidde omdat het liever als stadstaat rijk was dan verantwoordelijkheid te dragen voor het achterland. Als ik Drentenaar was, zou ik Baudets aanbeveling met gemengde gevoelens lezen: de Randstad mocht ook eens op zo'n idee komen.

Opmerkelijk genoeg ontbreekt bij Baudet dan plotseling de Verenigde Staten - toch ook geen onbemiddeld land, dat hij eerst nog als federatie met de EU vergeleken had. In plaats daarvan duiken de eeuwig lichtende Europese sterren Noorwegen en Zwitserland op. 'Onafhankelijk' noemt Baudet ze - maar die eerste maakt wel deel uit van de Europese Economische Ruimte en ook de tweede heeft terdege rekening te houden met de EU-besluiten. Een half jaar nadat 'Europa' een richtlijn heeft afgekondigd neemt Zwitserland die 'geheel onafhankelijk' steevast over, zo heeft Caroline de Gruyter al vaak in NRC-Handelsblad verteld. Ook dat land kiest eieren voor zijn geld.

Grenscontroles
Noorwegen en Zwitserland leven nu eenmaal niet in een vacuüm. Net zo min als Nederland, dat Baudet graag op zijn eigen manier de vluchtelingencrisis ziet oplossen. Met de digitale grenscontroles, die hij als 'moderne techniek' aanbeveelt ter vervanging van het Europese beleid? Of met prikkeldraad bij Hazeldonk - waar ooit een grenswisselkantoor stond?

Nee, dat laatste is dankzij de 'moderne techniek' van pinpassen en internetbetalingen misschien niet meer zo hard nodig, zoals Baudet schrijft. Maar de gemeenschappelijke monetaire eenheid kwam er in Europa (al vóór de Euro) niet om de vakantievierende burger te plezieren. Ze kwam er om het bedrijfsleven te behoeden voor de onzekerheid van soms heftig schommelende wisselkoersen.

Europa heeft een bewogen 20ste eeuw achter de rug. Wat het in de eerste helft daarvan allemaal fout deed, met miljoenen doden en eindeloos leed tot gevolg, heeft het in de tweede helft met succes weten goed te maken. De EU is een van de grootste beschavingssprongen aller tijden, al is ze (net als Nederland zelf) verre van volmaakt en kan men zich er soms flink boos over maken. Maar Baudet ziet er niet méér in dan 'wat praktisch gemak'. Rust, welvaart en vrede vervelen op den duur. Als een verwend kind eindigt Europa met het vernielen van het eigen speelgoed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden