Column

De erfenis van Helmut Kohl moet nog elke dag bevochten worden

Beeld Trouw

Het is niet voor het eerst dat ik in Berlijn ben en toch treft het me weer: hoe je hier, simpelweg door de deur uit te gaan, de geschiedenis binnenstapt. En dat des te meer nu Helmut Kohl net dood is – de Frankfurter Allgemeine Zeitung spreekt over zijn ‘Heimgang’ – en ik in een restaurant aan tafel zit met Nina Chroesjtsjov, kleindochter van.

Chroesjtsjov, hoogleraar internationale betrekkingen in New York, heeft Kohl nog eens ontmoet; de man was ongeveer twee keer zo groot als zij. “Alsof een beer me de hand schudde.” Wanneer het was, weet ze niet meer precies, maar in elk geval was het in het gezelschap van Michail Gorbatsjov. “Nina, Nina, je móet even kennismaken met Helmut”, had de voormalige Sovjetleider gezegd, en vervolgens had hij verteld dat Kohl de reden was om in 1989, toen de Muur viel, geen Russische troepen in te zetten om de dreigende ineenstorting van de DDR te voorkomen.

“Je weet dat de Russen altijd de neiging hebben tanks te sturen”, zegt Chroesjtsjov. “Denk aan Boedapest, 1956, en Praag, 1968. Maar in 1989 ging het anders. Het kon gewoon niet, vertelde Gorbatsjov, want hij had Helmut beloofd het niet te doen.” En dat terwijl ene Nicolai, in wie wij de heer Ceausescu mogen herkennen, voortdurend aan de lijn hing om aan te dringen op militair ingrijpen: als de DDR verloren ging, dan zou ook Polen vallen, en dan was het hele Sovjetblok ten dode opgeschreven. Achteraf gezien zat hij er helemaal niet zo ver naast.

Kloof overbruggen

Ik spreek Chroesjtsjov, die na de val van het communisme via Nederland in de VS terechtkwam, samen met mijn collega Christoph Schmidt, onze correspondent in Brussel. Dit is ons eerste interview in het kader van een reeks gesprekken die we de komende maanden zullen voeren met prominente figuren uit alle windstreken. Het idee is niet-Europeanen aan het woord te laten over Europa; vanaf het najaar hopen we de resultaten te gaan publiceren. Wat Chroesjtsjov betreft: zij pleit voor een zelfstandiger rol voor de EU, onafhankelijk van de VS, en gelooft dat dat zou bijdragen aan een betere relatie met Rusland. En ze onderstreept het belang van het persoonlijke in de internationale politiek. Hadden Kohl en Gorbatsjov niet geïnvesteerd in goede relaties met elkaar, en met leiders als George Bush senior, Margaret Thatcher en François Mitterrand, dan was 1989 nooit dat ‘wonderjaar’ geworden.

Het roept de vraag op of de politici van dit moment nog wel in staat zijn de kloof te overbruggen tussen Oost en West, en tussen al die andere polen die onze wereld verdelen. De naam van Angela Merkel valt dan al snel, ook uit de mond van Nina Chroesjtsjov, maar het is duidelijk dat zij te maken heeft met collega-machthebbers van een ander kaliber dan die van dertig jaar geleden. Poetin in plaats van Gorbatsjov, Trump in plaats van Bush senior.

Kohl was de man van de Duitse én van de Europese eenheid, maar zijn erfenis spreekt allerminst vanzelf, die moet nog elke dag bevochten worden. Ziedaar de boodschap van een Chroesjtsjov in Berlijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden