De eregalerij blijft gesloten voor boeken van vrouwen

De hippe literaire wereld hanteert het klassieke tweeverdienersmodel: hij een grote prijs, zij een kleine.

Het was groter nieuws geweest als niet Opzij, maar HP/De Tijd of Quote het had gedaan: met harde cijfers laten zien hoe belabberd de positie is van vrouwelijke auteurs in Neder land. Deze tijdschriften houden immers van tellen en rankings.

Maar de stelselmatige achterstelling van vrouwelijke auteurs wordt in de media, van rechts tot links, niet als probleem gezien. Of hoogstens als het persoonlijke probleem van slachtofferige schrijfsters die toch niet in aanmerking komen voor prijzen. Bovendien verkopen die vrouwen al als een dolle door een bevallige foto achterop hun boek.

Gelukkig zijn er nu dus weer eens wat cijfers. Slechts 27 procent van de recensies in NRC Handelsblad, de Volkskrant en Trouw in het afgelopen jaar is gewijd aan boeken van vrouwen, blijkt uit onderzoek van Opzij. Schrijfsters worden aanmerkelijk minder vaak genomineerd (mijn vluchtige telling: hoogstens een kwart), ze winnen nauwelijks literaire prijzen (minder dan een kwart) en boekenweekgeschenken lijken een mannenzaak te zijn.

Dat is niet omdat er geen vrouwelijke schrijvers zijn. Ze dringen alleen niet door tot de eregalerijen.

Pogingen om dit tot onderwerp van debat te maken stuiten op verbazend felle weerstand. Meest gehoorde discussiestop: 'Wij letten alleen op kwaliteit, en de mannen waren dit keer nu eenmaal beter.' Maar pak de rekenmachine erbij en er openbaart zich een schokkend systematische achterstelling.

Literair tijdschrift Tzum heeft naar aanleiding van de Opzij-telling beterschap beloofd. Dat is mooi. Maar waarom hadden ze het zelf niet in de gaten? En wie volgt?

Naast de imagoschade, is er de economische schade voor vrouwelijke schrijvers. Aan prijzen en boekenweekgeschenken vloeiden de afgelopen tien jaar vele honderdduizenden euro's, vooral naar mannen. Daar kan geen Opzij-prijs of Anna Bijns-prijs tegenop. De hippe literaire wereld hanteert zo het klassieke tweeverdienersmodel: hij een baan, zij een baantje.

Van algemene verontwaardiging, of zelfs maar verwondering hierover, is geen sprake. Zo kan het gebeuren dat de CPNB doodleuk elf keer op rij een boekenweekgeschenk laat schrijven door een man. Want ja: die schrijvers zijn toevallig steeds heel erg goed. Dat ze vaak op tv te zien zijn, zal ook wel toeval zijn.

Het is hetzelfde verhaal dat we horen bij sollicitatieprocedures. Kwaliteit, mevrouw, naar iets anders kijken wij niet, en die goede vrouwen zijn er gewoon niet. Maar kan iemand ooit van zichzelf beweren dat hij of zij door geen enkele vooringenomenheid wordt geplaagd?

Zelf zat ik jarenlang in de jury van de Academica Debuutprijs. Het voordeel was dat je de schrijvers meestal niet kende. Maar er kwam ook een toenemend aantal romans en bundels met columns van mediagenieke Nederlanders voorbij, en ik zou niet durven beweren dat ik die blanco kon lezen, hoezeer dat ook mijn intentie was.

Vorige week besloten we met de jury voor de Bob den Uyl-prijs over het beste reisboek van 2012. We hebben een prachtige prijswinnaar aangewezen, maar ik weet zeker dat we ons, net als elke andere jury, geen van allen compleet los konden maken van wat we al wisten, vermoedden en vonden over de schrijvers die we reeds kenden.

Mensen die zeggen dat ze een roman van Arnon Grunberg lezen zonder bijgedachten over hoge prijswaardigheid verdienen het om door Grunberg gehoond te worden om hun naïviteit. Mensen die zeggen dat ze niet beïnvloed worden door aannames en oordelen over vrouwen kennen zichzelf niet, of vinden het wel best zo.

Vragen om zelfonderzoek is waarschijnlijk net zo kansrijk als vragen om zelfregulering in de bankensector.

Wat dan? Sinds de schaatsters in hetzelfde weekend mochten gaan rijden als de mannen heeft het respect voor hun prestaties een enorme impuls gekregen. Bij de Academy Awards heb je acteurs en actrices, en die krijgen allebei zo'n Rabobankachtig Oscarbeeldje.

We zouden het eens kunnen proberen. 'Gefeliciteerd, Arnon Grunberg, jammer dat je er niet kon zijn. En de Librisprijs voor de beste autrice gaat naar...'.

Pauline Slot is schrijver. In 2012 verscheen haar zesde roman 'Soerabaja' bij de Arbeiderspers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden