De enige professor die de Rijn af zwom

Een Zwitserse wetenschapper legt morgen de laatste etappe af van een wetenschappelijke zwemtocht in de Rijn. Elke dag nam hij een watermonster.

Zo'n 25 jaar geleden had Andreas Fath licht gegeven als hij na een zwemtocht van bijna 1100 kilometer in de Rijn de steiger bij Wageningen was opgeklauterd. Zo zwaar was de rivier vervuild. Maar de tijden zijn veranderd. "Geweldig water!", lacht hij als hij na de eerste Nederlandse etappe zijn handdoek omknoopt. "En ook niet koud, maar liefst 19,4 graden!"

De professor in de chemie van de Zwitserse universiteit van Furtwangen zwemt deze zomer gemiddeld zo'n zestig kilometer per dag met de Rijn mee richting Hoek van Holland, met als doel de waterkwaliteit te onderzoeken en tegelijkertijd in de landen die hij doorkruist aandacht te vragen voor de rivier. "I'm swimming voor science!"

Fath is deze ochtend bij Lobith Nederland binnengekomen en heeft bij Pannerden, waar de Rijn zich splitst in de Waal en de Nederrijn, rechts aangehouden, zodat hij via Arnhem uiteindelijk bij Wageningen is uitgekomen. Een bootje met een oranje zwaailicht escorteert hem. Zijn studenten rijden in een Volkswagenbusje vooruit en zorgen voor een overnachting met een warme douche én een fles bier bij aankomst.

Hij zwemt in een wetsuit, heeft twéé badmutsen (voor de warmte) en een brilletje op, maar heeft geen zwemvliezen aan. Hij maakt alleen gebruik van de stroming, die soms best pittig is.

Vanaf de start in het Zwitserse Tomameer, vlakbij de Gotthardpas, dat wordt gezien als de bron van de Rijn, neemt Fath één watermonster per dag. "Maar als ik het onderweg vind stinken, nemen we een buisje extra om de plaatselijke verontreiniging te onderzoeken." Voor zijn studenten is de zwemtocht van hun prof alsof ze een expeditie door de Amazone maken. Met elke dag een nieuwe vondst.

Over de Rijn valt vooral goed nieuws te melden, zegt Fath. Sinds 1986, toen bij een brand bij het Zwitserse bedrijf Sandoz met het bluswater twintig ton pesticiden de Rijn instroomde en voor een enorme vissterfte zorgde, is het langzaam maar zeker beter gegaan met de rivier. Die ramp bracht een kentering in het denken teweeg. Een reeks van veiligheids- en zuiveringsmaatregelen leidden tot enorme verbetering van de waterkwaliteit.

"De Rijn werd niet langer als lozingskanaal gezien. Sommige waarden in de rivier zijn inmiddels beter dan van ons drinkwater", aldus Fath. Wat overigens niet wil zeggen dat Rijnwater te drinken is.

In samenwerking met het Nederlandse Topinstituut Water (Wetsus), waar zo'n twintig Europese universiteiten bij zijn aangesloten, zal Fath als hij morgen zijn tocht bij Hoek van Holland beëindigt, de watermonsters laten onderzoeken op onder meer zware metalen, medicijnresten en bacteriën. "Het medicijngebruik in Nederland is erg beperkt", zegt Gerrit Oudakker van Wetsus. "Dus die resten zul je amper in het water aantreffen, maar daar staat tegenover het enorme gebruik van antibiotica in de veeteelt. We zijn benieuwd of we die overdoseringen terugzien in de Rijn."

Fath zelf zoekt vooral naar nieuwe verontreinigingen, waarvoor hij weer innovatieve filters kan ontwikkelen. Een student van hem werkt bijvoorbeeld aan een methode om micro-plastics uit het water te halen, die nu vooral op zee zorgen voor vis- en vogelsterfte. En Fath zelf ontwikkelde een filter voor PFT, een vezelversterkte kunststof die als afval in het water terechtkomt maar niet op een natuurlijke manier kan worden afgebroken. Met de publiciteit die zijn barre tocht teweeg brengt, hoopt hij nieuwe financiers te vinden voor zijn onderzoek.

Vandaag en morgen volgen zijn laatste etappes. Zijn conclusie: de Rijn is zo schoon dat je er in ieder geval met een gerust hart in kunt zwemmen, en dat is wel eens anders geweest. Al heeft Fath op de druk bevaren gedeelten erg veel last van hoofdpijn. Hij is zeeziek, door de boeggolven van het scheepvaartverkeer.

undefined

Nog een Rijnzwemmer

De Zwitserse langeafstandszwemmer Ernst Bromeis beëindigde woensdag al zijn reis naar het 'einde van de Rijn'. Hij heeft er 41 dagen over gedaan, maar sloeg ook gedeelten over. Voor Bromeis is de tocht alleen een sportieve prestatie. Hij voerde geen wetenschappelijk onderzoek uit.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden