De elektriciteitswet maakt meer kapot dan ons lief is

Maandag debatteert de Kamercommissie met minister Wijers over de elektricteitswet. Na elektriciteitsproductie en gassector is de elektriciteitsdistributie aan liberalisering toe.

Wijers pleit met de energiewet voor een snellere liberalisatie dan de direct aangrenzende landen. Dit betekent een wankele basis om ongewenste concurrentie buiten de deur te houden. Bovendien wijkt de inrichting van de elektriciteitsdistributiebedrijven dan sterk af van de buitenlandse collega-bedrijven. Onze bedrijven worden in een nadelige en risicovolle positie geplaatst. Een ander risico vormt de onuitgewerkte rol van de bedrijven in het mileubeleid en te beperkte aandacht voor public service (leveringszekerheid en -kwaliteit, tarief- en aansluitbeleid). Deze public service is vooral van belang voor huishoudens en midden- en kleinbedrijf die nog tot 2007 aan de huidige leveranciers gebonden zijn.

De energiebedrijven werden de afgelopen decennia groter; gas en elektriciteit zijn door invloed van de overheid geïntegreerd om kosten te verlagen en service te vergroten. De energiebedrijven is een sterke rol in het mileubeleid toebedeeld. De grootste verandering is nu de introductie van concurrentie. Een goede en onvermijdelijke ontwikkeling, waarbij ook de regulerende en maatschappelijke rol verschuift van de lagere naar de centrale overheid. Deze overgang wordt hier echter niet evenwichtig ingezet.

De minister wil het elektriciteitsdistributienetwerk afscheiden van het distributiebedrijf, niet alleen administratief, ook juridisch. Dit is bestuurlijke onteigening: de energiebedrijven, ook hun aandeelhouders zijn iedere vorm van essentiële invloed kwijt. De integratie, belangrijk voor public service, efficiency en milieu-innovatie wordt door de Chinese Muur tussen de bedrijfsonderdelen sterk belemmerd.

Zo'n scheiding, zegt de minister, is nodig voor onbelemmerde toegang van concurrenten tot het net. Bij gas blijkt dat kennelijk anders te liggen en ook in het buitenland wordt hier anders over gedacht. Concurrentie en gelijke toegang is echter prima te realiseren bij een administratieve scheiding. De openbare nutsfunctie wordt hierin beperkt tot een netwerk en verengd tot de faciliterende functie van het netwerk voor de concurrentie. De minister weet niet hoe en door wie de milieu-activiteiten moeten worden aangepakt en er is geen duidelijke garantie voor de nog tot 2007 gebonden kleinverbruikers.

Is dit alles goed voor de burger? De klant is gebaat bij concurrentie binnen randvoorwaarden waarin ook de nutstaken goed zijn gewaarborgd. Hij is ook gebaat bij gezonde Nederlandse distributiebedrijven die dicht bij huis een serieuze aanbieder kan zijn met een volledig servicepakket en een lokale binding. Concurrentie is gegarandeerd bij het administratief apart zetten van het netwerk, bij openbare netwerktarieven en netwerkvoorwaarden. Concurrentie is niet gediend bij het zodanig opsplitsen van de distributiebedrijven dat een netwerkbedrijf ontstaat dat geen ondernemerschap kent, dat synergie in de klantenservice tussen netwerk en handel verdwijnt, dat leidt tot desintegratie tussen gas en elektriciteit en daarmee tot kostenverhoging. In het ergste scenario zullen we slechts Nederlandse netwerkbedrijven hebben, maar geen Nederlandse energiehandelaren. Hoe gaat het dan met prijsvorming en levervoorwaarden voor gebonden gebruikers (huishoudens, midden- en kleinbedrijf)?

De verzwakkking van de bedrijven betekent ook een waardedaling van die bedrijven. Het is navrant dat de lagere overheden die de bedrijven hebben opgebouwd deze waardedaling moeten dragen omdat de wet hun een verkoopverbod wil opleggen.

En ten slotte het milieu. Door de milieudruk ontwikkelen zich veel decentrale opties voor productie van energie. In die ontwikkeling is afstemming tussen netwerkinvestering, handel en energietechnieken bij de klant essentieel voor het welslagen. Dit speelt niet alleen bij nieuwbouw, maar ook over de hele linie bij introductie van decentrale opwekking en duurzame energie. Die afstemming wordt nu veel lastiger, belangen lopen uiteen, risico's zullen veel minder worden genomen. Wrang, in een tijd van verhoogde druk op CO2-beperking. Hopelijk is de Tweede Kamer wel geïnteresseerd in milieu.

De discussie over de toekomst van de energiesector in een concurrerende markt heeft zich verengd tot een discussie over de hoogte van de Chinese Muur rond het elektriciteitsnetwerk. Een levensgevaarlijke verenging die slecht is voor klanten, voor de concurrentie, voor het milieu en voor de positie van de Nederlandse energiebedrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden