De eigen vrijheid van Aimard

Pierre-Laurent Aimard is artist in residence in het Muziekgebouw aan 't IJ. Vanavond speelt hij Debussy's 'Preludes', een uitdaging voor pianist én publiek.

Het Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam heeft Pierre-Laurent Aimard (Lyon, 1957) vlak voor zijn sabbatical van volgend seizoen in huis als artist in residence. Vanavond treedt hij aan met de 'Préludes' van Debussy, begin februari gaat hij tijdreizen door viool-pianorepertoire met Thomas Zehetmair. Aimard: "Een geweldig musicus. Het is heerlijk om met hem muziek te delen, hij speelt viool als een engel." En eind maart komt Olivier Messiaen aan bod. En dichter bij de bron van deze componist kunnen we niet komen: Aimard volgde lessen aan het Parijse conservatorium bij Yvonne Loriod - mevrouw Messiaen - en werkte samen met de maître zelf.

In Amsterdam neemt hij de grootse cyclus 'Vingt regards sur l'enfant-Jésus' onder de loep, een twintigdelig opus, geschreven voor Loriod. Aimard voerde het een paar jaar geleden tijdens de ZaterdagMatinee in het Concertgebouw uit. "Een belangrijk werk dat niet iedere dag geprogrammeerd staat. Ik heb Messiaen ontmoet toen ik twaalf was, en ik zat helemaal in zijn denken en zijn componeren. Als je een muzikale taal jong absorbeert, kun je daar veel aan hebben in je ontwikkeling. Deze cyclus heb ik al vroeg gespeeld, maar niet te vaak, want je kunt niet dagelijks met deze muziek bezig zijn, daarvoor is ze veel te extreem. Het is, ja wat is het? Zoveel ineen.

"Messiaen was een vredige man met een zachte stem, maar zijn stukken zijn volledig overgeproportioneerd. Zijn muziek is héél lang en héél luid. Mijn zorg was altijd: hoe kun je het speelbaar maken? Als je een crescendo moet spelen, steeds harder dus, en je begint al bij driedubbel forte, dan heb je op het einde geen instrument meer over, geen vingers, geen stemming en misschien ook wel geen luisteraar. Je moet dus alles terugbrengen naar menselijker proporties om een betere controle te hebben. Als ik dat probeerde en hij was in de zaal, dan kwam hij op het einde naar me toe: 'Je moet fortissimo beginnen'. En dan zei ik: 'Maar maestro, na twee bladzijden driedubbel forte is het moeilijk om een crescendo te maken'. 'Dat doet er niet toe, maak nog meer crescendo.' 'Maar...maar...' 'Doet er niet toe, meer crescendo.' Hij had enorme behoefte aan iets bovennatuurlijks, iets van een andere planeet, een andere wereld. Wat hij bedoelde was niet alleen maar harder spelen, het was álles."

Aimard laat zich niet in een hokje duwen, speelt muziek uit allerlei stijlperioden. Hij is er de man niet naar om met een paar werken in een koffertje de zalen langs te gaan. Hij speelt kamermuziek, treedt op als solist, heeft de artistieke leiding over het Aldeburgh Festival en geeft les. Hij werkt en werkte samen met componisten als Kurtág, Carter, Stockhausen en Boulez, en was pianist in het Ensemble Intercontemporain van laatstgenoemde.

Is het niet lastig om werken van levende componisten te spelen als ze over je schouder meekijken? "Dat hangt af van het karakter van de componist. De een wil een speler als derde hand, zodat het stuk van hem of haar blijft. Anderen geven veel meer vrijheid, soms misschien te veel. Het zou niet mogen uitmaken of ze in de buurt zijn of niet, want als uitvoerend musicus moet je dezelfde verantwoordelijkheid voelen wanneer ze niet meekijken, en je moet proberen vrij te zijn als ze er wel zijn. Componisten zijn blij als hun muziek wordt gespeeld met emotie, fantasie en persoonlijkheid, in hun stijl natuurlijk. Het gaat erom dat je je eigen vrijheid creëert, binnen het frame dat zij hebben bedacht.

"Messiaen was heel makkelijk, hij vond verbeteringen geweldig. Hij was een vriendelijk en positief mens, totaal niet destructief, heel zorgzaam. Dat was als startpunt voor mij geweldig. Ik heb veel geluk gehad."

Aimard nipt bescheiden van zijn koffie en geeft geen antwoord zonder uitgebreide bedenktijd. Hij is best een pietje-precies. Dat konden we een tijd geleden al zien in de documentaire 'Pianomania', waarin zijn opname van Bachs 'Die Kunst der Fuge' een hoofdrol vervult. Van pianotechnicus Stefan Knüpfer vergde hij het uiterste. Bij zijn recente Debussy-opname voor DG is wederom Knüpfer verantwoordelijk voor de conditie van de vleugel. Bijna een chirurg, die man, en gewend om het onmogelijke mogelijk te maken. "We hebben geprobeerd een geluid te creëren dat heel intiem is en ook ademt; dat is voor mijn gevoel de waarheid voor deze Debussy."

Net als op de cd speelt Aimard vanavond de complete 'Préludes'; een uitdaging voor pianist én publiek. "Daar heb ik mee geëxperimenteerd, en ik had niet verwacht dat het zo sterk zou werken, al die miniatuurtjes achter elkaar; de delen zijn zó verschillend. Toch zijn er veel compositorische elementen die maken dat de onderdelen prachtig samengaan.

"De 'Préludes' heb ik vrij laat uitgevoerd. Ik denk niet dat mijn eerste intuïtie bij deze stukken verkeerd was, omdat ik me heel nauw verbonden voel met deze muziek. Ik was verrast toen ik stukje bij beetje alle lagen ontdekte die Debussy in deze korte fragmenten heeft gestopt. Allemaal dingen die iemand componeert die van binnen een groots leven leidt."

Waar te zien?
Pierre-Laurent Aimard is dit seizoen artist in residence in het Muziekgebouw aan 't IJ. In korte tijd treedt hij er drie keer op: vanavond speelt hij de 'Préludes' van Debussy; op 2/2 muziek van Mozart, Beethoven, Webern e.a. met violist Thomas Zehetmair; op 27/3 brengt hij de 'Vingt regards sur l'enfant-Jésus' van Messiaen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden